O día a día das rúas do Brasil, no Libro de notas

Cando a dirección de Libro de notas puxo en marcha a sección de “Cartas desde…” coa seguinte definición:

“Cartas desde… es un intento por recuperar el espíritu de las corresponsalías epistolares de la prensa decimonónica, más subjetiva, más literaria, y que muestre una visión distinta y alternativa a la oficial de Agencias”

pareceunos un acerto máis. Solicitóusenos entón algún nome que puidese defender unha corresponsalía en Portugal e procuramos alguén con criterio humano, profundeza ideolóxica e vara de aguillón na man, e, desde logo, cun castelán polido. Non atopamos, infelizmente, alguén en Portugal, mais dous nomes galegos xurdiron no Brasil, Xoán Carlos Lagares e Filipe Diez, que nos fixeron propor a apertura, na altura, das Cartas desde Brasil. Así fixo LdN, co apurado criterio que o caracteriza, e así nos orgullamos de ter axudado a que nos ofrezan estes amigos, periodicamente, tan fermosos contributos desde a lusofonía ultramarina. Parabéns aos cronistas e ao LdN, e que perdure o ánimo de establecer pontes entre o bon e o ben feito.

Share

La internacional melancólica en Montevideo: unha cidade espectacular para un éxito sorprendente

Na súa particular conquista de América La internacional melancólica non cesa de deslocar pulsos. Os aplausos son dese calibre. E non satisfeitos coa atención do respectábel nas horas de actuación, aínda se atreven a publicar o seu particular diario de paiasos: “Genial el público, que aplaudió con alegría. Genial el Espacio Guambia, donde actuamos: un cabaret de verdad, un lujo en cualquier ciudad (ya nos gustaría en Valencia, ese otro tercer mundo, tener algo así). Genial la gente. Geniales los actores. Genial Signo (Natalia, Néstor y Walter), la organización que lo arriesgó todo para que la IM pudiera introducir ilegalmente en el Uruguay su cabaret poético, político y barato. Montevideo es como un mini Buenos Aires, pero en bonito. Hay que ir a Montevideo. Lo único tonto de la ciudad es que no dejan fumar en los bares, que es como no dejar follar en los hoteles. A los hoteles se va a dormir, y punto. Así es la izquierda, supongo. En Uruguay tienen el primer gobierno de izquierdas de toda su historia. Todo el mundo tiene que pasar por ahí, es como la adolescencia. Ya crecerán. Casi todo el mundo crece. Pero creo que hemos averiguado la razón de la prohibición del tabaco. La idea es disciplinar a la población. A la izquierda le gusta mucho la disciplina; todo igual para todos, y al que salga con algo diferente lo regañamos, lo ninguneamos o lo prohibimos: esa tendencia totalitaria que siempre se esconde debajo de la sonrisa, del talante, del buen rollito. A la derecha también le gusta la disciplina. Pero lo subliman todo con el ejército—con tanto soldadito guapo y bien uniformado—luego lo demás es pura especulación inmobiliaria. Así que la cosa es disciplinar a la ciudadanía, y con el personal consumidor ya disciplinado, la idea es crear una economía viable. Aunque a la izquierda esto de la economía siempre le sabe a poco. Por eso la disciplina siempre tiene que ver con lo personal. Luego, con una gente bien dispuesta y una economía funcional, viene lo bueno: ¡crear un país! Sospechamos que el fin de todo esto es crear un país en Uruguay. Lo malo es que así se eliminan todas las ventajas posmodernas de vivir en un país que no lo es. Por eso, la IM propone que se pongan en contacto con Ugarte, que anda en todas esas movidas, llenas de ventajas, de vivir en países que no lo son.”

Share

Lusofonía II: un abrazo de Ondjaki para a Galiza

Leo no Jornal de letras, artes e ideias (nº 932) un artigo de Ondjaki dunha páxina titulado “Um abraço para a Galiza”. Nel pode lerse:

“são gritos de alerta que a Galiza emite —vai emitindo— e mais nítidos não poderian ser, desde o modo que promove a Língua como nós a falamos e conhecemos, esta que deriva da deles, até que nos tratam e nos convidam incessantemente e sempre o fizeram, não só por nós, mas também pelo sentido afectivo —mas para quando o efectivo?— da Língua Portuguesa que nos une, nos entreabraça, nos morde, no alegra, nos faz discutir e ser felizes nessa irmandade linguística e que também exclui, mas porquê excluir?, por omissão, ou por descuido, ou por intenção, ou por falta de visão, ou por factores políticos, ou por esquecimento, ou por desafecto, ou pela distância, ou pela geografia circundante, ou por indelicadeza, ou por falta de solidariedade, porquê seguir excluindo a Galiza da Comunidade de Língua Portuguesa…?”.

Share

Pedro Silva: grazas

O levantador nunca tiña atopado tantas minas até que se instalou no teu ecosistema. Se fosen outros tempos, falaría do teu espírito vangardista. Hoxe teño que soportar a frialdade do adxectivo “tecnolóxico”. De calquera modo, representas para min un deses exemplos de galegos que conviven positivamente con todo o que socialmente aínda non puidemos limpar da mente. Ti debes saber que o pasado chorimiqueiro da Galiza debe ser o abono e a humidade dese futuro que nos agarda impaciente.

Share

Descomunal éxito de La internacional melancólica en América

O grupo de teatro La internacional melancólica-pan y circo para inteligentes non consegue sorprendernos. Despois de aprender as primeiras nocións de psicanálise como profesores de licenciados arxentinos (todos), repetirán inexorable éxito en Montevideo. Na Coruña non podemos durmir a causa dos aplausos. E é que a sua fórmula maxistral lles provoca unha seguridade moi útil para actores.

“Próximas actuaciones: El jueves, 15 de junio, presentaremos la IM de psicoanálisis, y como no tenemos ni la más mínima idea, prometemos convertirnos en el hazmerreír de todo el pijerío intelectual porteño.

El viernes, 16 de junio, la IM presentará un espectáculo sin tema, de esos en los que no sabemos lo que vamos a hacer. La cosa promete. Ambos días a las 22:45 en KÁBBALAH CaféTeatro, Guardia Vieja 3460

Y ADEMÁS el sábado 17 de junio, la IM presentará un espectáculo neo-teatral que ustedes jamás podrán dejar de olvidar a las 22:00 en el Teatro EL VITRAL, Rodríguez Peña 334

Recuerden que JAMÁS reptimos espectáculo, y rara vez un número. O sea que pueden venir a ver los tres espectáculos sin riesgo de aburrirse demasiado… no como con otros, que… bueno, es igual…”

Share

Lusofonía?

Moito se oe falar ultimamente da lusofonía. Entras en Vieiros e o que é unha simple noticia de fútbol se converte… nun asunto de política lingüística? Recentemente o Pen Clube facía un acto en Vigo en que recoñecía que a presenza de escritores portugueses era dunha conveniencia obvia; en Compostela un novo fondo multimedia se dedicaba ao ámbito lusófono; o Premio Espiral Maior abríase aos autores de Portugal; a aspiración ao recoñecemento do patrimonio común oral galego-portugués era xeneralizada… Tantas e tantas referencias existen hoxe en día á necesidade de procurar vías de alimentación cultural dunha Galiza nova, “moderna” dirían os vellos, que non sei como moitos que se consideran popes da cultura non son os primeiros en poñerse mans á obra. Será que o espírito non os acompaña á hora de aventurarse ou será, probabelmente en moitos casos, que o seu momento de aceno vangardista xa pasou? Evidentemente, a responsabilidade principal de iniciar novos rumbos pertence aos novos, como algúns xa apuntan.

Mais, voltando ao asunto da lusofonía, da virtual Galiza lusófona… semella un novelo que comezou a desenrolarse e que como se fose de esparguete comeza a alimentar as bocas de moitos. Desde moi pequeno experimentei en Portugal a sensación de camiñar por un contorno feito para xogar a estar no estranxeiro no meu propio país. Despois, cando observei no Instituto ao escritor Xavier Seoane escribir na pizarra a palabra “palavra” non me gustou, recoñecendo o que considerei unha actitude antigalega. Mais pasou o tempo e xa na facultade atopei o lusismo e non puiden evitar adherir. Así botei anos, estudando o portugués e lendo poesía portuguesa, un tesouro inesgotábel de arcana galeguidade.

E agora? Agora recoñézome loitando pola versatilidade do que emprega a lingua como unha ferramenta útil, nin como un tótem nin como un farrapo balorento, tentando usala para comunicarme do xeito máis eficaz. E aí me sitúo, orgulloso e libre, coa pequena mochila do meu talento e todo o camiño, de novo, por diante.

Share

As raíñas do mundo flotante: un argumento maxistral

Despois de escoitar Memorias dunha geisha de Arthur Golden (e digo ben porque a desfrutei en formato audio-libro nas idas e vindas do traballo) un pasa a preguntarse moitas cousas. Por exemplo, como unha novela desta sensibilidade pode pasar ao cine e ser comparada, por exemplo, con Brokeback Mountain, e dígoo desde logo do punto de vista daquilo que parece que algúns desprezan tanto: o argumento. A segunda, o relato de dúas vidas que non souberon medrar segundo a súa natureza lles reclamaba, facendo moito dano irresponsabelmente á xente que os amaba, nunha sociedade que reprime o que de natural hai no mundo. Mais ao final, unha historia de carácter progre e terapéutico para unha sociedade contraditoria respecto das liberdades. A segunda, unha novela que comeza a falar do valor que as cousas teñen cando nos falta a Casa, aquilo que trema de nós e nos afirma no que somos. Lembro aquí o relato da miña aboa cando me contaba que pertenceu á casa máis pobre do lugar, en terras de Trasdeza, e que seus pais acondicionaron unha xesteira para faceren a casa familiar. De como traballaban sen pausa para teren caldo cada día e de cantos anos tardou en descubrir que a xente daba lustre aos zapatos con crema e non con cuspe, como lle aseguraba súa nai.

Unha novela que conta como o sentido do xusto non esmorece no interior dalgúns corazóns, por moito que a maldade os acose, como o talento artístico xorde e florece a pouca oportunidade que se lle dea. Como a vida é dura, e como sempre pode selo moito máis. E falando do estilo da novela, como unha linguaxe narrativa, por moi poética que se mostre, como esta que está inzada de paralelismos e símiles de asombrosa sensibilidade, pode ser o perfecto trampolín para que un argumento maxistralmente edificado mostre toda a súa grandeza.

Share

Narracións abertas

Ligo desde o blog do Sr. Brétemas cara a un artigo de Juan Freire sobre as “narracións abertas”. Concordo co primeiro que este tema é ademais de fascinante tal vez o punto fundamental para entender os xéneros narrativos modernos. Mais co segundo pouco concordo, e menos aínda con algún dos artigos que deron pé ao seu.

Por exemplo, o artigo de Xavier Bru de Sala Contra el argumento defende que:

a) no contido dunha narración poden distinguirse o “argumento”, en esencia reducionista, enganoso e falseador da ficción, “situacións”, que son a verdade mesma e “frases”, que constitúen o que se di e o que se fai (supoño que se refere ao que din e fan as personaxes);

b) os argumentos son prescindibles, como ocorre na ópera, en que se pode gozar esquecendo a relación que existe entre a emotividade da personaxe e o punto do fío argumental en que se atope;

c) é mellor ser protagonista que receptor, e iso conséguese evitando ser atrapado pola peripecia argumental;

d) o escritor de hoxe debe “construír frases (no amontonarlas), bien encajadas en situaciones”;

e) os argumentos son nocivos porque confunden innecesariamente, enganan o receptor, e como xustificacións apunta que o da Odisea foi ridiculizado por Joyce no seu Ulises, que o de Hamlet é inescrutabél universalmente (até o foi para o autor), tal como acontece co Quixote e a Biblia…

En fin, é difícil demostrar máis claramente que en lugar de cranio ten unha cocteleira (como a que el mesmo cita), con ben poucos licores, mal identificados e mesturados sen criterio. A saber:

a) unha narración constitúe ante todo unha mensaxe cun nivel de estruturación complexo en que a existencia dun argumento, unhas “situacións” (podemos tentar seguir os seus conceptos) e unhas frases se debe ás diferentes camadas dos contidos: o nivel do mundo creado, a concatenación de situacións experimentadas por personaxes e as intervencións dos mesmos en cada unha delas. Como poderíamos opinar que o que realmente importa dun edificio de oficinas é a sala de reunións ou as cadeiras que rodean as mesas de traballo, e que debemos desprezar o servizo xeral que debe dar para o traballo que vai albergar? Acaso o argumento non é a peza principal do que se di nunha obra, en sentido global? Non están aí os sentidos éticos, morais, ideolóxicos? Fálanos do mesmo unha obra en que unha conduta reprobábel nunca é castigada e outra en que o esforzo dun corazón amábel só padece amarguras? A narración é un mundo construído para ser comparado con real, co real tal como cada receptor o distingue, e os bos escritores intúen de que modo todos participamos do real, e nese territorio común enlazan os argumentos. Parte da arte de chegar ao grande público necesariamente debe estar aí: na eficacia en presentar na súa obra a subxectividade común de moitos lectores. E se isto acontece cos argumentos, o mesmo sucede coas situacións: é requisito do éxito construír “situacións” novas ou vellas mais renovadas, orixinais, que conten o de sempre co verniz brillante do nunca visto; e coas “frases”, para xa situarnos no nivel do estilo: que as personaxes falen como lles corresponde para non afectar á verosimilitude, que o narrador sexa visible ou invisible, poético ou aséptico…

b) na ópera os argumentos son prescindibles para quen non se esforza por atender a todo o que se lle ofrece, como se un pretende escoitar unha banda de música municipal e decide que non lle interesa atender a percusión, ou a se a peza que acompaña a procesión da Santa é un pasodobre;

c) os protagonistas non poden deixar de selo, mal que lles pese, e senón que llo pregunten a algunha personaxe de Unamuno;

d) estou dacordo en que as frases non deben aparecer amontoadas, senón requeridas polas “situacións”, mais tamén penso que estas últimas deben estar organizadas segundo as necesidades dun argumento, se non se quere que a narración se disolva nas mans impacientes do lector;

e) pode ser que algúns argumentos sexan difíciles para nós, mais non por iso podemos asegurar que o sexan para todos, inclusive para os seus autores.

Juan Freire continúa despois pola súa conta e recoñece nos videoxogos a organización narrativa da literatura do futuro, polo que atopa de aberta nela. Agora ben, o que ten de xogo fai que sexa aberta, porque precisamente é un ensaio de destreza por parte do xogador, que non é un receptor, senón un actor. A resolución das probas ofertadas non pode estar resolto de antemán, do mesmo modo que un partido de tenis non se celebraría se xa se soubese o resultado. Agora ben, se o discurso do tempo de xogo non é unha narración, as aventuras gráficas teñen con frecuencia un guión baseado nos argumentos da narrativa de aventuras. Desde logo, nestes casos existe unha enxeñaría da narración que preveu os camiños posíbeis do argumento, as alternativas das “situacións” e os modos de intervención das personaxes. Neste sentido, é certo que o xogador ao tempo que é actor ou “deportista” tamén é receptor dun mundo creado. Mais de todos modos a historia acabará así ou de outro modo, e sempre segundo o final que ofreza poderá dar lugar a un sentido determinado do que se quere contar. Porque a indeterminación no argumento presenta unha lagoa insalvábel na interpretación da obra no sentido da concepción do mundo literaturizada, a non ser que sexa a propia inconclusividade ou a fragmentariedade da percepción da realidade o que precisamente se queira sinalar.

Ao fío disto, a similitude no ámbito político de estratexias de goberno con posibilidades improvisadas me parece un pensamento infantil. Se algo non se pode permitir no ámbito político, estando como está ao servizo da xestión dos recursos económicos da sociedade, é ser incontrolado, impredecíbel… Aínda que sexa moi interesante a posibilidade de simular eses efectos para convencer da existencia dun sistema realmente democrático.

Share