Lusofonía III: Ramiro Fonte

Ramiro Fonte«O debate que xirou arredor da normativa ortográfica arruinou esforzos, envelenou soños, e fixo descender a reflexión intelectual en Galicia a uns niveis alarmantes. No fondo, esta palpitante cuestión resolveuse como unha simple loita polo poder académico, e polos orzamentos dos que, ó parecer, ten dereito a dispor o galeguismo profesional. Unha lingua é demasiado importante para deixala en mans dos lingüistas, aínda ben máis unha lingua literaria. Pero, a forza de sermos xustos, tamén o é para deixala en mans dos literatos que ignoran os seus matices. Un dos paradigmas dos grandes creadores da prosa galega moderna, refírome á busca de modelos nos prosistas portugueses, deixou de ter vixencia. E, aínda menos mal, que un procura a ilusión de chegar a escribir un día unha prosa aceptable frecuentando eses escritores portugueses que, como Raul Brandão, percibe que están moi achegados a nós. De feito é o grande prosista do grupo da Renascença, o amigo insustituíble do Teixeira de Pascoães, o máis “galego” dos clásicos modernos lusitanos. […] Desconfiemos dos escritores que queren arranxar o mundo sen arranxar a sintaxe. Desconfiemos das grandes causas postas ó servizo de cobizas persoais e dun pésimo estilo […]»
Ramiro Fonte, Raul Brandão, A Nosa Terra, nº 1231, p. 25.

Esta coluna de Fonte é realmente lúcida. Se ben o debate lingüístico ocupou moito do esforzo intelectual dos vultos da cultura, estimo que foi inevitábel. No que á literatura toca, evidentemente porque non houbo en galego obras de altura incontestábel, exportábel e á vez “intrinsecamente galaicas” que evitasen falar de “cuestións menores” como a ortografía. A lingua literaria que tais obras ofrecerían sería tan abafantemente rica que ela soa soportaría a existencia do sistema literario e fundamentaría unha lingua galega respectábel a todos os niveis. A lingua non estaría nas mans dos lingüístas senón diante, nin nas mans dos literatos mediocres, que non alcanzarían a tocala. Así non habería tanto exame forense sobre a lingua, pois o seu pretixio como ferramenta sería evidente. Porque a lingua é ante todo unha ferramenta.

Por outro lado, a idea de procurar modelos literarios nos escritores portugueses non é irrisoria. Non tanto polo que poida interpretarse como imitación barata senón pola posibilidade de atopar neles solucións literarias (estilos, personaxes populares, visión do rústico, etc) que contribúan —por proximidade real— á creación de ambientes e estilos literarios que poidamos chamar nosos, e que non parezan como tantas veces a adaptación galega máis plana do que temos lido, producido ou traducido, en español.
Máis unha vez construír cultura é o repto principal, e a reflexión sobre o que se fixo ou o que deixou de se facer debe ocupar un lugar secundario. Porén, temos que asumir que cada un faga até onde as súas mans e o seu corazón lle permitan.

Share

Un xornalismo que xamais poderei deixar de esquecer

Continúa este sábado Jesús Flores no “Culturas” de La Voz de Galicia demostrando que nada lle impide escribir artigos mesturando as opinións do vulgo, é dicir, recollendo sen criterio algún palabras de moitos blogueiros e comentaristas e xuntándoas nun texto de novo confuso en que o título pouco ten a ver co que alí se plantea. Sen ir máis lonxe comeza o artigo con catro liñas reproducidas literalmente dun post deste blogue, entre vírgulas, mais sen citar procedencia. Será que o Manual de estilo de La Voz de Galicia permite citar literalmente opinións sen referenciar o seu autor? Dubídoo, mais a miña non é a opinión dun xornalista profesional. Será que o seu traballo non terá nada a ver co código deontolóxico proposto polo Colexio profesional de xornalistas de Galicia? A saber, relativamente aos dous primeiros criterios:

«1. Observar sempre unha clara distinción entre feitos e opinións ou interpretacións, evitando toda confusión ou distorsión deliberada de ámbalas dúas, así como a difusión de suposicións e rumores.

2. Difundir únicamente informacións fundamentadas, evitando en calquera caso afirmacións ou datos imprecisos e sen base dabondo, que poidan lesionar ou menospreza-la dignidade das persoas e provocar un dano ou descrédito inxustificados a institucións e entidades públicas e privadas, así como a utilización de expresións ou cualificativos inxuriosos.»

En fin, que non comprendo como é que fala de envexa no título para logo citarme nas primeiras liñas do texto. Inaudito tamén que diga que as críticas principais referidas nos blogues “están dirixidas á sinceridade coa que tanto Moure como Ameixeiras expresaban a súa opinión sobre o presente e o futuro do galego.” Onde viu no blogomillo que fose criticada a sinceridade de ninguén? Desde logo o que aquí sobra é sinceridade, en moitos casos. Mais todo o mundo asume o dereito a opinar nos blogues en que libremente se abre esa posibilidade.

En verdade, parece que a información presentada como un totum revolutum é aceptada nese suplemento, talvez porque nos asuntos culturais galegos todo o que se publica é ben recibido debido ao déficit que aínda eiva a cultura galega. Eu non opino o mesmo, e creo que somos cada día máis os que traballamos, na necesaria modestia das nosas posibilidades, para atinxir a maior altura das nosas letras.

Por outro lado, e para que non se diga que me oculto no anonimato, direi que o nome que se veste de levantador de minas é Alfredo Ferreiro, membro da AELG desde 1998.

Share

Ente

O levantador de minas é do presente,O avaro Pantalone

e agora que non está doente

nunca mais ficará ausente

da calor amábel do poente

nin do estimulante fresco do nascente.

Non usará xestos indecentes

nin palabras improcedentes,

nin fará esforzos penitentes

por non se ter lavado á noite os dentes.

Camiñará erguido, corazón tremente,

por non ter sabido falar falsamente;

percorrerá os sendeiros inutilmente

sen descobrir quen en verdade mente.

Mais ficará tranquilo, e largamente

observará como outros intereseiramente

afían as unllas sen usar a mente

para sen nada ficar, finalmente,

no mundo que para todos ten un presente

e del nada aproveitan, ignorantemente.

Share

A vangarda presente

Leo n’As uvas da solaina un artigo referido de Afonso Vázquez-Monxardín en que fala dun xeito moi positivo do uso de galego, unindo o respecto á variedade social co principal valor da lingua, a saber: o facto de ser unha ferramenta para a comunicación e portanto algo esencial para a colaboración entre a xente. Unha perspectiva que valoro especialmente.

Mais remata o texto a nomear un surtido de célebres literatos: “Desde Euxenio Montes a Álvaro Cunqueiro. Desde Celso Emilio a Manuel María. ¿Ou alguén quere unha lingua só para unha ideoloxía? Sería suicida. O galego é un código para que nos entendamos, soñemos e recreemos o mundo. Naceu hai mil anos e viviu ata nós. Agora, é a nosa responsabilidade proxectalo no futuro dos nosos fillos. Desde a historia, desde o feito nestes últimos vinte, trinta, corenta anos debemos ir con Manuel Antonio, sempre “máis alá”. Co bo Plan de todos.” E é entón cando, abandonando a liña argumental do artigo, comezo a pensar que parece mentira o caso do Manuel Antonio, tan recoñecido actualmente e tan incomprendido na súa época. Porque hai que lembrar que o manifesto que tanto valoramos desde os anos setenta foi absolutamente desprezado na altura, considerado como simple atrevemento do sangue xoven dirixido por alguén que se servía dos novos para dar a nota. Ver o que chegou a dicir en tan poucos anos de actividade poética sobre o que debía ser unha nova poética que rompese absolutamente a tradición… e o xeito de ligar imaxes que se ve en De catro a catro… Non foi considerado en absoluto, non foi recoñecido. Cando alguén presenta algo realmente novo altera o “saber estar” de moitos, e os que están aposentados acostuman a ocultar as novas obras mediante a indiferenza. Entón é cando pregunto: sabemos agora recoñecer as obras verdadeiramente relevantes ou estamos a facer como xa fixemos con Manuel Antonio? Sabemos ver a vangarda presente?

Share

A vangarda presente

Leo n’As uvas da solaina un artigo referido de Afonso Vázquez-Monxardín en que fala dun xeito moi positivo do uso de galego, unindo o respecto á variedade social co principal valor da lingua, a saber: o facto de ser unha ferramenta para a comunicación e portanto algo esencial para a colaboración entre a xente. Unha perspectiva que valoro especialmente.

Mais remata o texto a nomear un surtido de célebres literatos: “Desde Euxenio Montes a Álvaro Cunqueiro. Desde Celso Emilio a Manuel María. ¿Ou alguén quere unha lingua só para unha ideoloxía? Sería suicida. O galego é un código para que nos entendamos, soñemos e recreemos o mundo. Naceu hai mil anos e viviu ata nós. Agora, é a nosa responsabilidade proxectalo no futuro dos nosos fillos. Desde a historia, desde o feito nestes últimos vinte, trinta, corenta anos debemos ir con Manuel Antonio, sempre “máis alá”. Co bo Plan de todos.” E é entón cando, abandonando a liña argumental do artigo, comezo a pensar que parece mentira o caso do Manuel Antonio, tan recoñecido actualmente e tan incomprendido na súa época. Porque hai que lembrar que o manifesto que tanto valoramos desde os anos setenta foi absolutamente desprezado na altura, considerado como simple atrevemento do sangue xoven dirixido por alguén que se servía dos novos para dar a nota. Ver o que chegou a dicir en tan poucos anos de actividade poética sobre o que debía ser unha nova poética que rompese absolutamente a tradición… e o xeito de ligar imaxes que se ve en De catro a catro… Non foi considerado en absoluto, non foi recoñecido. Cando alguén presenta algo realmente novo altera o “saber estar” de moitos, e os que están aposentados acostuman a ocultar as novas obras mediante a indiferenza. Entón é cando pregunto: sabemos agora recoñecer as obras verdadeiramente relevantes ou estamos a facer como xa fixemos con Manuel Antonio? Sabemos ver a vangarda presente?

Share

Teresa Moure e Diego Ameixeiras “escriben nun idioma ao que non lle ven futuro”

No suplemento Culturas de La Voz de Galicia aparece hoxe unha ampla reportaxe sobre estos dous autores de moda. Aínda que o titular é do máis atraínte: “Hai demasiados clixés sobre a figura do escritor”, non atopamos máis que as súas reivindicacións a vestir como lle parece a un e a ser feminista ao seu xeito a outra. No entanto, onde máis espectativas se me xeran é no subtítulo: “Teresa Moure e Diego Ameixeiras intentan ir por libre no universo da novela galega: rexeitan a reivindicación dun «sistema literario» e dunha cultura con maiúsculas”. E logo me sinto frustrado, porque no artigo non se fala do asunto. Se o que quería o xornalista era que lese o artigo, conseguiuno, mais tamén me quedo co seu nome: Jesús Flores.

Mais onde o texto xornalístico atinxe as cotas do despropósito é nun apartado especial encabezado con “Escriben nun idioma ao que non lle ven futuro”. Esta parte non só é desoladora, pondo en boca de autores de literatura galega de éxito os máis fúnebres comentarios sobre a lingua, senon que parecen confundir (ou ao menos o xornalista o dá a entender) realidade social con verosimillanza literaria, cando din que “se este [sic] personaxe fose máis novo [sic] ou de extracción urbana, o feito de colocarlle un diálogo no idioma do país chiaría bastante”. Por favor, déixense de consideracións tan politicamente correctas como “o idioma do país”. Se falamos a serio, recoñezan que non lles pega que determinadas franxas de idade en contexto urbano falen galego, e que neses casos o idioma do país é o castelán. Menos circunloquios e a meter as mans na masa, que para iso as meten na literatura, e en galego. Así, segundo parece, Diego “recorda que falar galego nunha cidade como A Coruña e en boca dun trintaneiro urbano como el resulta chocante en moitos contextos.” Vaia, pois que non o faga, que fale en neutro se non lle interesa chocar.
Logo opinan que o uso litúrxico do galego fai moito dano, así como a atitude demasiado militante dos falantes urbanos. Meu deus dos ateus! Non podo pensar que estes dous escritores teñan dito isto así, criticando tan inconscientemente a xente que na cidade fala galego con vinte, con trinta, cos anos que sexan. Os problemas do galego non poden vir da existencia de galegofalantes irresponsábeis nas cidades. Que ligar como un máis neste contexto falando galego e con trinta anos marca ideoloxicamente a pretensión? Evidentemente, porque se dan poucos casos e parece levar a cuestión, que non deixa de ser arranxar unha noite louca, un pouco polo camiño da política. Mais nin sempre é así. E se queremos superar a aparente falta de verosimillanza cando nunha novela vencellamos xuventude, galegofonía, urbanidade e século XXI non temos máis que agardar a que a obra se traduza a outros idiomas e o problema será máis ridículo aínda que provinciano.

De calquera modo, quero pensar que estes autores ofreceron moito máis nesta entrevista do que o autor do texto foi capaz de estragar.

Share