Os cadernos de Azertyuiop

OvoA.jpg

Amigos de Azertyuiop decide independizarse d’O levantador de minas e abre unha web propia. Comunícannos que a partir de agora pasan a republicar os cadernos editados en papel nos noventa neste novo soporte, así como outros cadernos que na altura ficaran pendentes. Nun futuro moi próximo tamén estarán abertos a outras obras.

Inician a nova época co caderno número 1, A areia que transforma punhos e conversas de François Davó e Alfredo Ferreiro. Escritura automática dialogada e un último texto segundo a técnica surrealista do cadáver exquisito foron as carácterísticas desta breve obra coa que iniciaran en 1995 o seu particular proxecto editor.

Share

A revista Saudade

Saudade1.jpg

Da man do amigo António José Queirós, o seu director, chégame o número 7 (2005) da revista portuguesa Saudade, proxecto patentemente universalista entregado á poesía. Nacida en Amarante, ten ofrecido asento a autores de moi variada xeografía: portugueses, galegos, brasileiros, franceses, hondureños, colombianos, arxentinos, españois, polacos, haitianos, cabo verdianos, suízos, romenos. Entre os galegos figuran Xosé Lois García, José António Lozano, Xoán Neira, Carlos Quiroga, José Ángel Valente (texto traducido para portugués por Amadeu Baptista), César Antonio Molina (en castelán), Xosé María Álvarez Cáccamo e quen isto escribe. Proxecto continuador da magnífica revista Anto, dedicada con esmero á figura do poeta António Nobre, esta publicación demostra tanta pericia editora e iguais dignidade e mestría na divulgación da poesía. En breve virá á luz o número 8, do que daremos noticia na altura.

Share

Lusofonia VIII: carta aos amigos lusófonos

Sigo quanto posso –não quanto quero– os debates culturais últimos entre galegos e portugueses, e acho na sua existência um potencial para a Galiza (país, nação, comunidade de cultura, o que quer que seja) de primeiro ordem, significando a alternativa a uma castelhanização dia após dia mais profunda. Sangue novo para um corpo velho. Mas a situação nem deixa de ser complexa e mais talvez do que em ocasiões se reconhece.

Muito difícil deve resultar para os portugueses e outros membros da lusofonia topar com certas atitudes de galegos que, vendo a sua cultura progressivamente substituída pela castelhana, demonstram uma arrogância pouco amável e demasiado exigente com quem deles se aproximar com interesse sincero de debate. A língua galaica, em franca decadência, agonia em sua casa enquanto suas filhas legítimas nem a reconhecem como mãe. Isto é uma realidade, a meu ver, alimentada pelos gerentes habituais dos bens desta senhora, que desejam para ela uma morte «digna» e solitária.

Uma realidade que, infelizmente, apenas a uma pequena parte de conscientes galegos preocupa. Estes últimos têm lutado até a altura contra esta doença com as armas de que dispunham, e entre elas a linguística europeia, que fundamenta a teoria reintegracionista. Ora, é preciso reconhecer que a realidade linguística não tem muito a ver com a realidade social. Este facto leva com demasiada frequência a acharem em Portugal as atitudes galegas como paranoicas. Não pode ser de outro modo. Os galegos profundamente preocupados com este problema apresentam a sua fome de lusofonia salvífica com gritos e pancadas, como o nadador esgotado que mais parece desejar afogar do que ser resgatado pela equipa de salvamento. Assim as coisas, alguns galegos se acham entre uma dura realidade sócio-cultural adversa e a verdade científica (linguística) e, lutando com apenas uma adaga sem gume, alimentam as suas ânsias no fundamentalismo. Quer dizer, atendendo só a verdade fundamental (que acham linguística), e pouco as verdades circunstanciais (sociais).

No final, tão injusto é os portugueses sofrerem o desespero dos galegos quanto os galegos sofrerem a anti-galeguidade que nasce, desde há séculos, à sua volta e ainda em sua própria casa.

Porém, uma atitude nova, mais equilibrada, estimo quer surgir na Galiza. Alicerçada na verdade de suas certas raízes, mas consciente da imagem oferecida ao exterior.

Share

O inferno

Gustave Doré: Canto XXXIV da Divina Comedia de Dante

Din que os nenos comezan a ter medo á escuridade aos dous anos. Será que cando esquecemos a vida uterina, aquel paraíso cheo de escuridade, e nos afacemos ao éxtase do mundo da luz, dando máis relevancia aos sentidos que aos sentires, ficamos adictos ao mundo material e comezamos a ter medo daquela felicidade tan íntima, desde ese momento percibida distante? Esa felicidade tan difícil de recuperar, tan desexada, frustrante, convertida en misterio terríbel?

Será que perdemos o Paraíso cando percibimos a idea do Inferno?

Share

Reflexións sobre a lingua: primeira e última

Despois de ler o artigo da semana pasada de Luis María Ansón no El Cultural sobre o estado de dictatorial imposición do catalán en Cataluña, equiparábel segundo el á actitude de Franco en favor do castelán, varias ideas asaltan a miña cabeza:

1. Aquela lei da lingüística que di que onde a mesma comunicación se pode facer con dúas linguas, por economía a tendencia sempre será a de usar unicamente unha delas.

2. Que o galego continúa inevitabelmente a ser menos usado cada día. (O meu padriño morreu o mes pasado: noventa anos. Era un deses poucos monolingües. Os meus nenos falan galego na casa até que comezan a idade escolar, en que son bilingües con predominancia clara do uso do castelán.)

3. A escola continúa a ser un factor de desgaleguización evidente. En lugares de 100% de galegofalantes os profesores non responden en moitísimos casos do nivel de galeguización estipulado pola lei.

4. Que todas as linguas son impostas. Nacemos no ámbito lingüístico que nos toca, e aí comeza a imposición. Logo sufrimos un determinado goberno, e aí comeza a segunda, coas súas decisións lexislativas. No estado de Israel cando decidiron adoptar o hebreu como lingua do país a todos os efectos o seu uso no subía do 10%. En Euskadi non sei se aí chegaría. En Cataluña parecen querer avanzar, e para iso non ceden no esforzo.

5. Estou pola imposición do galego. Non hai outra. Ten que ser decretada unha lei de inmersión, cun programa a curto prazo que manteña o ritmo de pedaleo dun ciclista nunha proba de montaña. Hai que atinxir o cume ou abandonar.

6. A conservación do castelán será fácil, e pragmática. Mais non satisfará aqueles que desde xeracións se atopan instalados nel. Como nunha lingua da Galiza que é realmente, no seu uso. Moitos farán acusacións de totalitarismo como fai Ansón, uns con tanta, outros con menos substancia ideolóxica.

7. O goberno actual está lonxe de acometer tal empresa. Séntense estreando cadeira, e niso teñen razón. Até é posíbel que só un goberno nacionalista se atrevese a tanto. Aínda que, se vou ser sincero, dubido disto. Se o Bloque chegase ao poder coas mans libres imaxino facilmente, á parte de non saber que tempo poden precisar para conseguilo, que terá suavizado máis e máis o seu programa neste sentido para ser atractivo á nosa burguesía, da cal xa sabemos como lle interesa conservar a cultura propia, que non é a da aldea. É o prezo do interclasismo.

Por outro lado, a miña reflexión vese inspirada polo artigo de Paulo Coelho no XLSemanal, onde máis que esotérico se manifesta visionario e vaticina como será o mundo dentro de cincuenta anos. Opina que haberá un auxe das linguas rexionais, no cal imaxina o catalán plenamente hexemónico en Cataluña. O mesmo para o vasco no seu territorio, esa lingua que no tempo dos meus avós era falada por catro vellos montañeses. E así para todas as linguas rexionais, por necesidades identitarias “da tribo”. Do galego en concreto non di nada, cando me consta que ten que ser consciente da situación tal divulgador internacional do Camiño de Santiago. Por que? Isto facilita que conclúa a miña reflexión:

8. Na Galiza non hai aínda unha vontade positiva cara ao propio. Cara o Noso en xeral. Ese todo que inclúe, coas costas e os montes, a lingua. Non podemos desintegrar o que somos. Podemos vivir falando unha lingua allea como tamén podemos vivir noutro país, mais apostar polo progreso da Galiza implica apañar o que temos, o paquete completo, e consideralo digna ferramenta de progreso. A actitude necesaria será global ou non será.

9. A lingua galega xa non pode ser considerada sen comparala coa que no mundo se denomina portugués. Se pretendemos levala connosco nun real afán de progreso comunitario (nación, euro-rexión ou que sexa) temos de recoñecer o ámbito lusófono como propio, para poder aproveitar en todos os niveis a dimensión internacional que a lingüística europea lle ten recoñecido desde sempre.

10. Aproveitar, en definitiva, o noso significa estudar todas as súas potencialidades e programar un plano sólido de “posta en valor”. Iso é querer mellorar como comunidade, o resto que por aí se ve semella feudalismo ideolóxico, minifundismo cerebral, e pouco ten a ver cunha actitude verdadeiramente progresista.

Share

A concepción da poesía de Jaime Gil de Biedma (1929-1990)

Jaime Gil de Biedma«La poesía moderna es una tentativa desesperada de Salvación personal. Es exactamente […] una contradicción. Es pretender conseguir a través de la poesía algo que la poesía no puede dar y que la situación actual de la conciencia de un hombre moderno no puede conseguir más que en el terreno de la estética, es decir: la resolución estética de conflictos personales que en la vida práctica y en su vida intelectual no tienen solución.» Jaime Gil de Biedma, Leer poesía, escribir poesía. Madrid: Visor, 2006.

Moitos son os temas de interese fulcral para a poesía e, por extensión, a arte modernas que Gil de Biedma trata nesta edición en dúas conferencias agora editadas. O tema da salvación, referido na cita acima, representa en carne viva a “traxedia da modernidade” no sentido en que a caída dos deuses, o antropocentrismo do pensamento científico e a preeminencia do mundo material deixan sen saída práctica as ansias de transcendentalidade, porque nada hai alén da putrefacción final da carne e a reacción química que comporta. Perspectiva ben distinta da do “novo esoterismo”, chegado através de narrativas de temática máxica ou templaria, entre outras, que recuperan a visión Tradicional da vida como un camiño de melloramento espiritual que conduce ao verdadeiro Coñecemento, de carácter iluminativo.

Recalca tamén que a poesía implica por igual escritura e leitura do poema. Concede unha importancia patente á recepción, e marca a relevancia da pericia do leitor.

E define “poesía da experiencia”, datando o seu nacemento no século XIX, no seo das obras dos románticos. Afirma que esta se refere máis a unha forma de crear que a un repertorio de temas. Trátase para el de crear o poema de tal forma que o leitor perciba o proceso de nacemento do poema de forma palpábel; non partindo dunha idea preconcibida, senón ofrecendo a recreación dunha suposta experiencia vivida no presente, coincidente coa creación mesma, e non posterior.

Propoño, para este ano, a leitura do poema Apología y petición.

Share

Xosé Carlos Caneiro: “Soy quien soy”

«[…] Eu defendo, polo tanto, a estética da ruptura. Ou, para dicilo doutro xeito, a aposta decidida e tenaz para intentar que o discurso narrativo fuxa da carga expositiva ao [sic] que foi sometido dende o óbito ou claudicación da mal chamada Nova Narrativa Galega ou, por expresarme con maior corrección (oh, maldita corrección), o intento de vadear ese río Aqueronte que separa a ambición e a pretensión de crear voces propias e a inerme realidade refuxiada na novela negra, ou na novela de aventuras, ou na novela de experiencia xuvenil, ou na novela de sucesos, ou na novela best-seller que tende a fotografar a realidade, presente ou pretérita, creando o que eu chamo a [sic] novo figurativismo, tan de moda e que tanto ten proliferado nos últimos anos no Estado e na nosa nación. Por tal motivo é usual que un periodista metamorfoseado en novelista (Arturo Pérez-Reverte, verbigracia) acade éxito editorial. Os periodistas son os que mellor relatan os aconteceres. Pero a expositio periodística non é a expositio literaria. Por tal motivo Pérez-Reverte escribe unha literatura (chamémola taquigrafía) plana, profusamente informativa, carente de matices. Insulsa, en definitiva. […]

Para explicarme cunha frase que todos poidan entender, clara e cristalinamente: Vivimos na ditadura do simplismo. O simplismo que converte a arte nun narcótico, como ben sinalara o mestre Castelao. Ditadura do simplismo. O escudo desta neoligarquía sinala sempre a competencia coas novas tecnoloxías, ou co cine, como fundamento da necesidade dunha arte diáfana (clara e cristalina). O cine, que sempre é inmediato, fai depender da claridade da narración o resultado final. […]

A estética dominante é pois a estética da mediocridade, da vulgaridade, da morneza ou medianía intelectual. […] Read More

Share