Abicedo ~ Cabrinfollas, de Victoriano Taibo

Abicedo / Cabrinfollas, de Victoriano TaiboHai algúns meses xa que o crítico Armando Requeixo me enviou a súa edición da poesía de Victoriano Taibo, un intelectual que participou nos proxectos de máis folgo do galeguismo cultural de principios do século XX e que ben merecía un recoñecemento actual do seu traballo. Membro das Irmandades, da RAE e mesmo do Instituto Histórico do Minho, semella non ter perdido ningunha ocasión de colaborar coas iniciativas galeguistas de antes da Guerra.
Cun rigoroso e completísimo estudo introdutorio (72 páxinas), a edición de Requeixo respecta as versións dos cadernos poéticos do poeta ofrecendo “unha transcrición fiel dos orixinais”, o que é de agradecer por todos aqueles que gustamos de saborear as escollas lingüísticas doutrora.
O libro, editado por Follas Novas primorosamente, enféitase cunha fermosa ilustración de Baldo Ramos, recente gañador do Premio de poesía Fiz Vergara Vilariño, artista xa consumado do verso e a caligrafía.
Recentemente co nome de Taibo foi creado un premio de poesía, gañado na súa primeira edición polo poeta Carlos Negro. Certamente, con apoios deste calibre auguramos para a figura de Victoriano Taibo o sólido recoñecemento que se pretende conseguir.
Entre os seus poemas rescatamos este por referenciar a fraternidade galego-portuguesa tan común no primeiro cuarto do século XX:

Noivados

A Teixeira de Pascoaes

A doncella fía
as estrigas brancas;
fía noite e día.

Fía linho de oiro
ou fía a esperança
de um menino loiro?

Lençois de noivado!

Amor nao espera, e a doncella fía… fía
fía noite e día…
e não dá fiado.

A velhinha fía
as estrigas brancas;
fía noite e día.

Fía en ritmo breve
seus cabelos alvos
ou só fía neve?

Lençois de noivado!

A morte tem pressa; e a velhinha fía… fía…
fía noite e día…
e nâo dá fiado.

Share

Sobre os “enfoques teóricos da crítica literaria”

Recomendo que lean enteiro o suculento artigo de Óscar Iglesias sobre as perspectivas actuais de traballo da crítica literaria. Aquí presento uns trechos significativos:

«[…] A Arturo Casas, que traballa no marco empírico-sistémico coas aportacións da hermenéutica, resúltalle sorprendente “escoitar escritores de prestixio sinalar que eles non pertencen ao sistema literario, como se iso fose como darse de alta nunha cátedra de mus”. Para Casas, o “bo nivel” da crítica ten o lastre dos refugallos do estruturalismo, pero “existe unha vangarda con escasa repercusión social que se liberou desa condición”.
[…] Non son a benevolencia do discurso de normalización cultural, nin a escasa visibilidade do libro galego, di Vilavedra, as pexas de inicio no labor do crítico: “O condicionante principal é o tamaño. Nun país pequeno sempre se acaba toupando coa Igrexa”. Por parte, opina que a función da crítica xornalística “non é separar o gran da palla, senón informar, orientar, avisar e estimular”.
[…] Manuel Outeiriño: “A respecto da crítica xornalística, “historicamente crucial”, avisa de que a súa desaparición “impregnaría os xornais de propaganda”.
[…] González Gómez, residente en Barcelona, afirma que a crítica universitaria está “retrasada con respecto ao seu tempo, porque os mortos non responden”. E apón responsabilidades compartidas á hora de facer canon e distinguir entre risco e éxito: “Eu critiquei Crime en Compostela porque me pareceu infame. Acéptao todo, pero xerarquiza”.
[…] Desde a AELG, Cesáreo Sánchez Iglesias desbota as suspicacias xeradas este ano por unha suposta proximidade entre escritores e críticos: “Os críticos con obra finalista, evidentemente, abstéñense de votar… A relación entre a AELG e a sección de crítica é totalmente funcional, como en Cataluña”.
“Hai tanta proximidade entre escritores e críticos como entre xornalistas e escritores ou editores e axentes ou libreiros e distribuidores”, resume María do Cebreiro. […]»

Eu, como Casas, lembro que fiquei abraiado cando lin unha escritora no Protexta rexeitando o seu vínculo co sistema literario. Na altura sospeitei que no sabía ben de que concepto lle falaban, e que ante a dúbida entendeu que era máis positivo para ela mostrarse como unha escritora antisistema. Canto ao Protexta, é un proxecto inusual e louvábel por lle dar tanta preponderancia ao libro acarón dos seus autores, incluíndo crítica variada e reflexións sobre contidos e formas literarios.

Sobre a benevolencia da crítica hai escasas excepcións que confirman a regra. Salvo cando me equivoco eu non son unha delas. Por que? Porque fago poucas e fago case sempre as que me apetecen, e nestas sempre observo algo ou moito de positivo que merece ser resaltado como éxito. Porque sei ben o que custa escribir algo decente, e poucas veces sae da miña propia man.

Estimo que no sistema non desfrutamos de claras diferenciacións entre “literatura de éxito” e “literatura de risco”. Entendo que na actualidade unha obra ben escrita desde varios puntos de vista non é tan fácil de atopar, e cando aparece atopa sitio na maioría dos casos. Noutros, logros parciais na feitura ocupan postos inmerecidos por ausencia de propostas mellores. Son os limites da nosa capacidade produtiva, e as necesidades mínimas da nosa produción editorial. Con menos, talvez non exista sistema literario galego digno de ser defendíbel. Eu entendo que os que peor escribimos tratamos de mellorar, e que os que critican por sistema os erros dos autores debían aprender a escribir. Ou a facer críticas benévolas: xa de ser parásitos dos esforzos dos máis polo menos que traballen sen envenenar os pozos.

O mercado editorial condiciona o criterio dos críticos no sentido en que precisa da súa benevolencia para vender os produtos. Mais a falta de retribucións e a posición non profesional da maioría dos críticos permite, ao tempo, o maior grado de independencia posíbel. De calquera modo, a independencia dun crítico non se mostra en ser atrevido ou comedido, senón en poder demostrar que posúe un criterio propio ben fundamentado desde o que realiza o traballo, e que é susceptíbel de tornarse un referente para o lector.

No relativo á sección de crítica da AELG, xa teño afirmado que todo o que presenciei desde a súa constitución foron atitudes de procedementos pulcros e dignos de admiración. Nada do que vin e no que participei acontecei fóra dunha vontade clara de actuar dignamente en favor da divulgación das mellores obras literarias do ano, con pena mesmo daquelas que por necesidade ficaban fóra dos galardóns merecendo unha louvanza das súas virtudes literarias.

Share

II Encontros Cidade da Coruña

Hoxe estaremos asistiremos aos II Encontros Cidade da Coruña, a desenvolverse na Sede da Real Academia Galega (Rúa Tabernas, 11), sempre ás 20.00, baixo o lema “Mulleres na Literatura”. Contarán coa presenza das escritoras María Reimóndez (24 de abril), Elena Poniatowska (8 de maio), Marilar Aleixandre (15 de maio) e Teresa Moure (22 de maio).

Share

Cultivos transxénicos, de Carlos Negro

Cultivos transxénicos, de Carlos NegroÚlcera textual

As análises constatan a evidencia dos feitos:
escribo desde os restos dunha cosmovisión agraria.

Por iso o texto me contaxia de materia orgánica,
levanta acta de palabras encistadas nas entrañas.

Mais o poema non quere ser arqueoloxía saudosa,
tampouco pretende unha semántica da melancolía.

Trátase, máis ben, de acotar os perímetros da ausencia,
de indicar o punto exacto onde a perda gangrena a memoria.

-Xusto nos íntimos tecidos onde avanza a necrose,
nos territorios infectados pola desposesión-

Cito: lévedo coallo bosta zorza farelo trigo
(palabras que portan un virus retroactivo)

Diagnóstico: unha úlcera textual que me desangra.

♦◊♦

O poema presentado pertence a outro dos poemarios que concorren aos Premios AELG no presente ano. Con voz alta denuncia o autor o esmorecemento dunha forma de vida que sostén unha perspectiva vital abandonada, esquecida no mar dunha modernidade de cimento urbano e aldeas de catálogo. Sabemos ben do que fala Carlos Negro os da miña xeración, aqueles que se criaron con vellos cavernícolas e agora se preguntan, ao ollar para os fillos, se non é unha perda enorme que eles non aprendan algo daquela implícita filosofía. Cavernícolas, dixen? Pois pouco mentín: eu coñecín xente da miña familia que se criou defecando na corte e na horta, alumados no inverno pola luz do candil de carburo; xente que escasamente podía ambicionar máis do que caldo cada día; xente que fixo a súa casa do que antes fora unha xesteira; xente que chegou á modernidade á luz dun par de lámpadas de 40. Xente que vivía como na Idade Media, se cadra unha miga máis confortabelmente do que na época das cavernas.

Non digo que vivisen peor, contodo, aquelas persoas. O mundo do rural, se antes era escaseza, agora é queixa. A da dor que nace nas xentes que aproveitaron con esperanza os avances técnicos dos últimos trinta anos e agora posúen un negocio imposíbel. Un negocio ruinoso, o que antes era unha forma de vida.

Algo moi valioso atopei sempre no ambiente da aldea. Representa para min unha lembranza fértil das esencias da vida humana, un lugar en que como en ningún podo respirar fondamente e sentir como con ese xesto primitivo me alimenta. Matar para comer, sachar para comer, axudar os viciños, correr como un tolo entre a xente na noite da festa, ou afastarse dela baixo o ceo estrelado ouvindo a orquestra ao fundo mentres un presa insolente de nervos non che permite coller da man a rapariga que te acompaña. Estou na última oportunidade de ofrecer algo desta maxia aos meus fillos e pódolles asegurar que a estou a aproveitar.

Share

Lusofonía XX: festa galega en Braga

Vieiros: «[…] Nesta segunda edición Galiza em Trânsito múdase a Braga, que ocupará este sábado 18. O evento está organizado polo Leitorado Galego do Centro de Estudos Galegos da Universidade do Minho, que a través dos seus responsábeis reivindica que a sociedade portuguesa está “aberta” á cultura galega, e apostan por iniciativas como esta, que foxen das estruturas institucionais, para potenciar a relación entre os dous países. […]»

[kml_flashembed movie="http://www.youtube.com/v/1A6XbPl5wLs" width="320" height="240" wmode="transparent" /]

Share

Sobre literatura, crítica e falsedade

Manuel Vidal Villaverde: «[…] E proseguindo, hai quen mantén que a literatura galega está a vivir unha época de esplendor como nunca houbo na súa historia, outros e outras din que non é para tanto. Que opinas ti, xa que logo, desta cuestión?

Olivia Rodríguez: Que vive un momento vizoso ninguén o pode negar. As literaturas non chegan ao seu esplendor polo azar que faga xurdir un xenio de cando en vez, senón porque as impulsan as sociedades que as producen. O sistema literario galego consolídase engordiño, o que quere dicir que hai industria editorial competitiva, apoiada por políticas culturais necesarias para poder convivir coa xigante industria española do libro. Hai unha maior complexidade e heteroxeneidade nos creadores, coa conseguinte vida literaria de discusión e debate,… Só queda afortalar o sector dos lectores, a través dunha boa distribución do libro e dunha crítica que se faga oír.

[…]

MVV: A crítica en Galicia é xusta, reflexiva, ou está instalada no reino da mediocridade?

OR: A isto podo contestar amosando feitos: formei parte do grupo que fundou en 2007 a primeira asociación de crítica literaria galega, que utiliza a plataforma da AELG, con autonomía total con respecto aos autores que a integran. Atopámonos un grupo de xente con actividades moi variadas arredor da análise e a crítica literaria Hai persoas de longa traxectoria xunto cos máis novos, admirables pola sua formación e obxectividade. Que exista un sector de máis de corenta críticos asociados en Galicia indica que algo está a pasar: falamos de autonomía e recoñecemento dunha actividade profesional moi poucas veces remunerada, para a que non todo o mundo está preparado. Non existe literatura potente sen crítica consolidada.

[…]

MVV: Concordas que a chamada “lírica medieval galego-portuguesa”, en realidade debería denominarse “lírica medieval galega?

OR: Existindo Don Dinís, non podo fuxir da primeira denominación. O que xa non me parece coherente é que se explique o comezo da literatura castelá coas kharxas e as cantigas, sen mencionar sequera que pola lingua son alleas a esta literatura castelá de aparición serodia. Aos meus estudantes teño que desmontarlles a historia da literatura española que traen adherida, na que esta poesía, como logo a do americano Rubén Darío, actúa como parche de momentos castelás estériles. Aínda na escola perviven os vicios herdados da Filoloxía española fundada por Ramón Menéndez Pidal. E non engado a posibilidade última de que o Poema de Mío Cid sexa de autoría árabe. Sería unha boa lección de humildade para esa historiografía caloteira.

MVV: Das glosas emilianienses a escola filolóxica española trampeu o chamado nacemento do castelán, dun xeito apodíctico, pero todo apunta a que non é verdade… Cal é a túa resposta?

OR: Non estou ao día dos avances de interpretación sobre este tema que o PP no poder utilizou para organizar un rito nacional. Sei que o rapaciño que escribiu o que hoxe coñecemos como glosas de San Millán de la Cogolla era un monxe que apuntaba á beira de palabras latinas que non entendía, a súa tradución nas linguas que el coñecía, que eran o vello vasco e o primitivo castelán. Nin imaxinaba o rapaz a que ía armarse mil anos despois, cando eses trazos que deixou no pergamiño sobreviviron á destrución do tempo. Se quedamos coa súa lectura de símbolo da antigüidade do castelán, por que non crear en Galicia un símbolo semellante? Contra o rito, outro rito. Porén, eu prefiro quedar coa lección de multilingüismo e cruce de culturas que nos transmite. […]» (Ler a entrevista completa en Galicia-Hoxe)

Share