7 Poetas por Gabriel Nascente

“Visão do médium” e nova recrudescida visão

VISÃO DO MÉDIUM

Escrever um poema deve ser um dilúvio que agoniza,
Que aperta com violência o coração contra si.
Que sufoca até o limite.
Como a imagem do mar no horizonte.

Versos fatídicos (1994-2010) [Edicións Positivas, 2011]

Versos Fatídicos, por Alfredo Ferreiro (Positivas, 2011)Há dous dias que o editor Manuel Bragado relembrou este meu poema na sua versão de 2011, publicado numa linda edição da Positivas tão genialmente enfeitado com as ilustrações de Alberto Esperante. O poema fora inicialmente publicado na versão que aqui amostro e que, muito mais humildemente, tinha sido publicado em 1995 em edição dos autores polo nosso ativo e inspirado grupo poético da Corunha. Na altura duzentos exemplares foram enviados a bibliotecas, escritores e críticos, mas as respostas, sem falar se boas se más, foram meia dúzia, mais menos. Entre elas, uma muito cara e exótica: a que viu da pluma de Gabriel Nascente, poeta da Goiânia.

Vinte anos passárom e a reflexão torna-se necessária: Fomos considerados maus poetas ou escritores “anti-sistema”? Logrou o “sistema”, com aquela política cultural, evitar o abandono da língua da Galiza? Serve para algo —algo como uma maior divulgação nos meios ou uma maior atenção da crítica— publicar em versões mais institucionalizadas da língua? Têm qualquer futuro essas versões mais institucionalizadas num país em que a cultura se converte, contra o que as leis ditam, na maior órfã da sociedade a quem serve com maior respeito e amor que nenhuma outra indústria?

Obrigado a ti, Manolo, pola tua atenção. Mas a tod@s digo que, com certeza, o “sistema” nem paga nem respeita o esforço de uma sincera vontade artística. Embora com bágoas nos olhos a causa de pensar em mais uma ocasião perdida, no dia do seu passamento não porei os sapatos nem tirarei o roupão para sair. Também não espero já que os meus coetâneos lamentem a minha ausência no espaço público. É por não ter eu amigos? Não, e por morar numa sociedade já quase inane com uma intelectualidade esclerotizada.

7 Poetas por Gabriel NascenteEu tinha há vinte anos uma visão da cultura galega muito crítica. Devia esta sair urgentemente dos velhos parâmetros culturais (recomendo a leitura que da década de 70 já fazia o Xavier Alcalá e que recentemente revisou em Tertúlia revisitada), sintetizáveis numa estratégia de resistência para uma cultura ainda viva na inércia popular. Passado este tempo, em que me abri a muitas perspetivas no caminho da maturidade, em que me mostrei mais participativo e muito menos revoltado, concluo que a cultura está adoecida do mesmo mal e que aquela perspetiva minha, jovem, ousada e não claudicante era apropriada. E que hoje, mais que nunca, é necessária.

Share

“Tanto delírio ao lombo”

TorreHércules4

Foto: Alfredo Ferreiro

Agradeço a Vivir na Coruña que tenham lembrado nestes dias um dos poemas que escrevi quando retornei à cidade em que nasci, e que tão bons momentos me permitiu viver sob os mantos da sua penetrante luz e da sua latejante névoa. Nunca esquecerei as muitas noites de poesia, cerveja irlandesa, vinho do Porto, música folque e brasileira num quase ininterrompido fascínio de candorosa amizade e fervente inspiração juvenil. Agora vêm estes amigos e me lembram tão gratos momentos… assim que muito muito obrigado.

Deixo nesta ocasião a versão gráfica original do poema, aquela que não vê a luz desde 1995:

 

Tanto delírio ao lombo

tem esta cidade:

caẽs que corren entre crianças,

velhos que acenam alegres

para facerem parte

de enrugadas fotografias.

 

Dá a cidade toda para uma praça

em que as crianças se concentram.

Caẽs vêm a correr pola avenida

que as crianças assustam

e secam as fontes de ruas noturnas.

 

Sob os farois de ruas e estradas

corpos perdidos passeiam

entre prédios distantes

com uma mão na cabeça

e a outra erguida na névoa portuária.

São velhos a tombarem mortos

ao meio de jardins românticos,

as cabeças a abalarem

como pedras caídas de carreta.

 

Chega a primavera

com um fato de grinaldas secas.

 

*De A cidade engrinaldada (Amigos de Azertyuiop, 1995), in A Coruña á luz das letras (Trifolium, 2008) e Versos fatídicos 1994-2010 (Edicións Positivas, 2011).

 

Share

Xesús González Gómez: “De agora en adiante, cando se fale de surrealismo na literatura galega falarase con propiedade”

Fin das baduadas: a modo de manifesto que non o é

Versos Fatídicos, por Alfredo Ferreiro (Positivas, 2011)XGG: «André Breton, como Benjamin Péret, Aragon e outros, mesmo algún Paul Éluard, foi na súa mocidade contaminado polo proxecto mallarmeano do libro total: do Libro. De aí que o surrealismo, aínda que no momento da súa aparición dea as costas ao simbolismo, as súas raíces simbolistas, nunca rompeu, todo o contrario, co pensamento do Libro, cun proxecto do libro total que compromete tamén todo o seu destino comunitario e que o constitúe fundamentalmente nun proxecto comunitario. Porque o Libro de Mallarmé é tamén isto, ou sobre todo isto: o nome da esixencia comunitaria que atravesa, que marca a ferro a literatura moderna, dos románticos alemáns a algúns grupos denominados de vangarda, ante todo o surrealismo, a pasar precisamente por Mallarmé.

O surrealismo é, xa que logo, unha esixencia comunitaria, como ben percibiu Jules Monnerot en La poésie moderne et le sacré. (Non imos enguedellarnos, mais, talvez, esa esixencia comunitaria –nada a ver co comunitarismo– do surrealismo estea atravesada, ou alicerzada, no Contrato social roussoniano). Como esixencia comunitaria é tamén, sempre falamos do surrealismo, unha esixencia poética: a poética da existencia, que é a poética última e verdadeira do surrealismo. Estas esixencias, comunitaria e poética, conducen a que, aínda que diferentes entre si, os poemas, os textos surrealistas gocen dunhas constantes (constantes que chegan a dominalos?). Constantes, que non tópicos, tanto no sentido retórico como no cotián. Constantes que, dunha ou outra maneira, se manifestan nos poemas dos poetas surrealistas1. Isto pode comprobalo doadamente un lector interesado folleando con certa atención calquera antoloxía de poesía surrealista, francesa ou non.

Nós, neste artiguiño a modo de manifesto que non o é, non imos facer tal cousa. Si algo semellante, con dous poetas surrealistas e galegos, con dous libros de poemas surrealistas: Versos Fatídicos (1994-2010), de Alfredo Ferreiro (Edicións Positivas, 2011), e Esplendor arcano, de Ramiro Torres (Edición do autor, 2012)).

Versos fatídicos e Esplendor arcano son dous poemarios ben diferentes entre si, aínda que estean atravesados (alicerzados) por unha mesma poética literaria e –avanzámolo – pola esixencia poética surrealista: a poética da existencia. Afirmamos que son dous poemarios diferentes entre si, o que, a pesar do que levamos dito e afirmado, é certo. Aínda que teñan temas comúns, visados, en certa maneira, desde unha mesma óptica, mais, por exemplo, a evidencia irónica está máis presente en Ferreiro que en Torres. Ou, por exemplo, a presenza da morte –a contrario– é máis nítida en Torres que en Ferreiro. Neste último a morte, máis por ausencia que por presenza, inscríbese na continuidade das metamorfoses surreais. Torres, pola súa parte, procura un equilibrio entre o enigma que é a morte e as liñas de forza que son amor, liberdade e poesía. Etcétera.

Non imos continuar –talvez outro día– desvelando diferenzas entre os dous poemarios (diferenzas, maticemos, non xerárquicas), xa que o que nos trouxo aquí foron precisamente as coincidencias profundas entre un e outro libro, entre un e outro poeta.

Cando o lector, un lector, inicia a lectura destes dous poemarios, Versos fatídicos co poema ‘Visión do médium’ Esplendor arcano con ‘Amor esplendendo no…’, e continúa, o primeiro que percibe é a fonda implicación en ambos poetas do eu. Tanto do eu persoal como do eu poético, que chegan a se confundiren, a se fundiren. E tanto nun como noutro poeta, nun como noutro libro, aínda que non estea fondamente atento, o lector percibirá fortemente, mesmo como se se producise un choque físico entre a vista e o papel, entre a vista e as letras, a aparición dunha nova persoa poética: a primeira do plural.

O nós non maiestático, senón o nós comunitario. Na páxina 23, en Esplendor arcano

Somos espuma de
uma idade vindoura,
afastando-nos do medível,
abstraídos perseguidores
de uma língua arrincada
aos sentidos, aquecendo-se
na contraluz do universo à
espera do seu percurso
enigmático dentro de nós.

Inmediatamente, na páxina 18, en Versos fatídicos:

Figura do tempo
Camiñamos
para unha especie de esencia
continuamente. Somos,
errantes na planicie,
vítimas do vento astral.
Na demora da vida
devoramos o traxe salgado da alma.
Só entón permanecemos fieis
á esfera celeste.
Escravos do sopro que nos arrastra.

 A noite é un niño invertido.
Presentimos o tempo
no puro ritmo do latexo.
Resucita unha estrela
cando o sol
no péndulo se enforca.

Se o lector le con atención os dous libros, axiña percibirá, malia as diferenzas entre un e outro poeta –diferenzas de son, de ton, de ritmo, se se quere; mais diferenzas debidas sobre todo á forte voz persoal de cada un dos poetas, de Torres como de Ferreiro–, unha corrente subterránea, que aflora no conxunto de cada un dos poemarios: a esixencia comunitario-poética do surrealismo. Por que, por fin!, estamos perante dous libros de poemas surrealistas, perante dous poetas surrealistas, os primeiros –xa non os únicos– da literatura galega, da poesía galega. O surrealismo en Galicia, até hoxe mesmo, era unha influencia retórica (tanto en pintores como en poetas), ben ou mal peneirada, segundo o poeta ou o pintor; mesmo en algún poeta chegou a ser unha influencia poética-ideolóxica, mais sen chegar ao final, é dicir, sen asumir as esixencias comunitarias, éticas, políticas, poéticas do surrealismo.

Hoxe podemos dicir que o surrealismo xa existe na poesía galega mercé a dous poetas: Alfredo Ferreiro e Ramiro Torres, e a dous libros: Versos fatídicos e Esplendor arcano. Poetas surrealistas non só porque se reclamen do surrealismo, porque fagan poemas surrealistas, porque se ateñan ás esixencias do surrealismo, senón porque mediante unha dupla modalidade da consciencia –ver Signe ascendent, de André Breton– , poética e prosaica, son quen de disipar a ambigüidade que pesa a noción de surreal.

O termo, malia a quen lle pese, non designa unha realidade ontolóxica diferente. O surreal non é o sobrenatural. O surreal, ontoloxicamente, non é outra cousa que o real, mais fenomenoloxicamente transfigurado por esa especie de superconsciencia que só a poesía é quen de darnos. É entón, como nos demostran estes dous poetas, estes dous poemarios, que o mundo aparece con ese rostro conmovedor, exaltante, convulsivo que responde soamente ao desexo dos que o habitan.

O home, en tanto que animal e como o animal, procura o equilibrio mediante a redución das tensións; como espírito, pola contra, procura o desequilibrio, de aí esa necesidade de intensidade, de risco e de drama, de tensión e de paixón en que se sitúa o camiño a cuxo final, quizais, podería cambiarse a vida. Polo que sei, polo que vento, novos poetas surrealistas están a aparecer: é un gran día para todos nós.

Acabáronse as baduadas, de agora en adiante, cando se fale de surrealismo en Galicia, na literatura galega falarase con propiedade, que se di popularmente, sen necesidade de contarmos historias non verdadeiras e de inventarmos o que nunca existira até hoxe.» {Publicado en Fin das baduadas: a modo de manifesto que non o é – Praza Pública}

Share

Versos escollidos, de Wisława Szymborska

Versos escollidos“Wisława Szymborska, nos seus versos, partindo tanto dun mínimo incidente cotián como dun feito tráxico, capta os máis sutís conflitos da alma. O paso do tempo, a beleza, o amor, o odio, a dor, a morte, os soños, os pequenos detalles, a humanidade… aparecen mediante unha escritura enxeñosa, intimista e sinxela en aparencia.  No seu discurso de recepción do Nobel –ou “a catástrofe”, como ela o define– repetiu dúas palabras: “Non sei”. Porque é a curiosidade o que a poeta nunca perdeu.” (Texto de capa)

Máis unha vez Edicións Positivas logra demostrar unha ollada perspicaz e un peito valeroso no mundo editorial galego. Esta edición, traducida e prefaciada por Lucía Caeiro, ofrece máis de trescentas páxinas de poesía en polaco/galego dunha Premio Nobel de Literatura considerada un dos maiores vultos da poesía contemporánea mundial. Sen dúbida unha edición de grande folgo que non debería pasar desapercibida en ningún mercado, e menos no modesto mais heroico sistema literario galego.

Vietnam

Muller, como te chamas? –Non sei.
Cando naciches, de onde es? –Non sei.
Porque escavaches esta gorida na terra? –Non sei.
Dende cando te agochas aquí? –Non sei.
Porque me mordiches no dedo anular? –Non sei.
Sabes que non che imos facer nada malo? –Non sei.
De parte de quen estás? –Non sei.
Agora estamos en guerra, tes que elixir. –Non sei.
A túa aldea aínda existe? –Non sei.
Estes son os teus fillos? –Si.

De Unha monada (1967)

Share

‘Suscitar o entusiasmo con distintos alentos ‘, por Román Raña

Román RañaVersos fatídicos por Román Raña«O volume que agora comentamos, Versos fatídicos (1994–2010), reúne a produción poética de Alfredo Ferreiro (A Coruña, 1969). Latexan nos seus poemas distintos alentos. Por exemplo, un claro fervor protestatorio, especialmente na sección “Textos bélicos”; ou un aparente discurso reflexivo sobre o acto creativo que acaba sendo, á súa vez, creación:“escribir un poema debe ser un diluvio que agoniza”.Tamén existe un núcleo temático moi fermoso cando o autor explora a urbe onde se domicilian as súa inquietudes vitais,“A cidade engrinaldada”, e entón lemos:“Aquí o mar entrégase e non dicimos nada: bañámonos en auga falsa, rebozámonos en terra negra e saímos enxoitos da nosa noite estraña”.

Tamén conviven, no interior das pezas máis diversas, momentos de rara clarividencia que nos deslumbran: “A cidade adormece as súas unllas de prata”, onde percibimos un depurado surrealismo con ecos que nos cegan e que van de Breton a Lorca,de Éluard a Octavio Paz,mais que o noso artista destila no seu persoal estilo. Por iso non son estraños aquí algúns elementos amargos,como gotas de suprema acidez, no medio de textos aparentemente descritivos. Definitivamente, estamos ante unha voz que se suma ao noso entusiasmo polo panorama da nosa poesía actual. » {Faro da cultura, 19/01/2012, Faro de Vigo}

Share

‘Versos fatídicos (1994-2010), de Alfredo Ferreiro’, por Ramón Nicolás

Versos Fatídicos, por Alfredo Ferreiro (Positivas, 2011)«Tras Metal central (2009) retorna Alfredo Ferreiro ao primeiro plano da actualidade cos seus Versos fatídicos (1994-2010): unha intensa colectánea que agrupa composicións inéditas e outras que agora se versionan e modifican, dispostas logo dun intelixente limiar subscrito por François Davo e que contan cun monllo de ilustracións da man de Alberto Esperante.

Este volume susténtase na aplicación dunha perspectiva heteroxénea, tanto no que ten que ver cos asuntos tratados como no que se refire a formas e estilos, onde podemos atopar desde composicións máis ortodoxas a aforismos, pasando por prosas poéticas ata reflexións de carácter filoensaístico. Se cadra sexa nesta clave desde a que cómpre achegarse ao que se configura como o espello persoal dunha visión poliédrica e singular do noso propio tempo e do “fatum” que o rodea, inquirindo con teimosía posibles respostas a unha morea de preguntas, articuladas desde un rico universo simbólico, que vai desde o ámbito do automatismo creador ata a presenza do máis cotián, sen esquecer a evocación memorialística nalgún caso e, talvez por riba de todo, o cuestionamento respecto da morte e o seu último sentido.

Un libro que nace desde a instancia das incertidumes e as conxecturas pois “Escribir un poema debe ser un diluvio que agoniza”. Poesía que se espalla en marés de palabras, moitas veces esgazadoras, para seguir camiñando sobre o tempo e a vida.

 

Esta reseña publicouse nas páxinas do suplemento «Culturas» de La Voz de Galicia, o 24 de decembro de 2011 baixo o título de «Culto ao vario en marés de palabras».»

{Caderno da crítica}

Share