Homenaxe da AELG a Ramiro Fonte

[kml_flashembed movie="http://www.youtube.com/v/Tm1ug8b0B4c" width="425" height="350" wmode="transparent" /]


Moi interesante resulta revisar os propósitos do colectivo poético Cravo Fondo, que formaron a finais de 70 Ramiro Fonte, Xesús Rábade Paredes, Xulio L. Valcárcel, Xesús Valcárcel, Félix Vergara e Helena Villar, sobre todo na oposición que defenden entre a perspectiva política e a estética na creación poética, o que deriva para o contraste co posicionamento do grupo Rompente. Moi interesante mesmo para encetar un estudo sobre a existencia destes aspectos na poesía actual.

Cravo Fondo

Share

O fogo inexplorado: o ensaio poético universal desde aqui

Ao fio do último post de Alfredo Ferreiro aproveito para reivindicar os poucos livros publicados na Galiza que se achegaram ao feito poético desde uma ampla perspectiva, partilhando as leituras e conhecimentos que os seus autores têm. Em concreto vêm-me à memória O sol de Homero, de Xavier Seoane; Hai suficiente infinito, feito com o pintor Antón Patiño, e As bandeiras do corsario, de Ramiro Fonte.

Xavier SeoaneO primeiro livro é um notável achegamento às diferentes perspectivas desde as que compreender o acto poético, deixando sempre claro que se trata de uma actividade essencialmente livre e libertadora. É destacável o diálogo com diferentes vozes que intercalam exemplos e experiências no decurso aberto pelo autor, e ainda que quiçá botemos em falta maiores aportações de outros poetas e tradições literárias, é inegável a riqueza de conhecimentos amostrada, e o pouso de um prévio trabalho reflexivo que abrolha por toda a obra.

O segundo, anterior no tempo e a meio caminho entre ensaio e manifesto, transparece, através do trabalho comum de poesia e pintura, uma convincente reivindicação da capacidade regenerativa da liberdade integral do ser humano neste mutilado(r) tempo que nos toca viver. Um discurso cheio de invocações a ampliar a nossa percepção com o infinito presente na arte, entendida como lugar preciso de cruzamento e fecundação com a Vida.

Antón PatiñoE não quero deixar de mencionar o interessante trabalho de Ramiro Fonte, “As bandeiras do corsario”, onde, de mão do autor eumês, chegamos à voz de mais de uma dezena de poetas universais do século XX, desde Pessoa até Derek Walcott. Livro único até o de agora na Galiza no seu conteúdo e estrutura, faz uma viagem por estes autores repassando algumas das suas chaves poéticas e vitais, sendo um relevante guia de aproximação para quem queira conhecer uma parte da grande poesia desta época. Também, como o primeiro livro, achamos em falta outras vozes, mas tem-nos, na nossa particular biografia leitora, achegado a geografias estéticas alheias ao nosso conhecimento, o qual é sempre de agradecer.

É isto último o que quero destacar como importante, e como possível tema a debater: os trabalhos referentes à poesia de toda a parte são, ainda, muito escassos na Galiza. Semelha um tanto contraditório que tendo uma relevante cantidade de poetas e estéticas actuantes aqui tenhamos tão poucos achegamentos (ainda) ao que se escreve e faz lá fora, o que redunda numa potencialmente excessiva auto-referencialidade que paira muitas vezes sobre nós.

Ramiro Fonte E acho também preocupante que quem estiver a abrir o seu corpo e mente (dito isto em termos “ocidentais”, noutras visões chamaríamo-lo coração) nesta arte não tem, quase, referências de autores mais maduros e com maior formação estética e intelectual, independentemente dos seus princípios e logros literários, que podem ser partilhados ou não (por exemplo, para mim o livro de Ramiro Fonte é sem dúvida o mais interessante da sua criação, literária ou ensaística), e que sempre podem ajudar no caminho da descoberta que fazemos cada um de nós.

Quero fazer, pois, uma clara defesa da ampliação permanente dos horizontes, tanto estéticos como do interior da nossa condição humana, na perspectiva de fazermo-nos seres libertados dispostos a iluminar o coração da Terra com a força que nos outorga o conhecimento do que nos habita. E para isso precisamos de todas as energias existentes em todo tempo e lugar, para que nos ajudem neste trabalho de desvendamento que chamamos criação, ou Amor, como melhor gostemos.

Share

Lusofonía X: Ramiro Fonte

Camilo Castelo Branco, por Rui Sousa«A monumental e excesiva, grandiosa e irregular obra camiliana vale por toda unha literatura. ¡Que afortunada a portuguesa por poder contar con varios autores que, coa súa obra individual, enchen as obras de moitos! Hai anos que tiven esta intuición. A prosa de Camilo debe ser de lectura obrigatoria para calquera aprendiz de prosista en galego. ¡Grandes tempos aqueles cando os narradores lían! […]

Creo entender que Ramón Otero Pedrayo sabía que a renovación da prosa literaria galega se encontraba na lectura de autores portugueses que, como Camilo Castelo Branco, crean un mundo estilístico e delimitan un espazo narrativo moi familiar a nós. Teño a oportunidade de comprobalo cando estas semanas gozo coa lectura das novelas do Miño. Paréceme que estou lendo a certo Valle Inclán, a certo Otero e, como non, ó xenuino Camilo. […] Pero para comprendermos a influencia de Castelo Branco na obra dos vellos mestres da prosa literaria galega non hai máis que debullar unha mostra significativa de títulos entre os varios centos publicados polo autor: O cego de Landim, A morgada de Romariz, O olho de vidro, O lobisomem… ¿A que che soan estes títulos, amable lector, non afectado polo mal da hipocrisía? ¿A que che soan, mercenario teórico?» (Ramiro Fonte, in “Camiliana”, ANT, nº 1243, 2006)

Quen se asombra xa de que os que se anuncien como narradores non lean? É o sinal dos tempos, en que o que se esforza é apresentado como o que máis perde o tempo de todos, o menos eficaz. Hai poucos días un dos nosos poetas máis recoñecidos me relataba o caso dun (ou dunha) poeta que tiña recoñecido aos medios a súa falta de interese pola lectura de poesía. Outros casos, tamén asombrosos para min, hai en que narradores din non percibir o sentido da poesía. Será que a sensibilidade literaria está neste caso hiperespecializada por xéneros? Non podo crer que nos nosos procesos mentais a taxonomía dos xéneros literarios sexa anterior á sensibilidade artística. Prefiro pensar que non se explicaron ben, ou que eu percibín mal as súas afirmacións. Ou será que o talento non se valora pola ausencia de criterio dos poderes que dirixen o sistema literario, favorecendo a ocultación dos verdadeiros valores? De calquera modo, penso que as grandes obras neste país teñen espazo para florecer no xardín comunal para desfrute de todos. E algunha, felizmente, até chega ás miñas mans.

Canto á importancia da tradición literaria portuguesa como apoio fundamental alén da nosa propia producción (renacemento, neoclasicismo, vangardismo), lembro que hai uns anos Claudio Rodríguez Fer falaba de tres perspectivas creadoras diferentes entre os escritores galegos: a) os que se ven fundamentalmente alimentados pola literatura en castelán; b) os que, coñecendo a primeira, se apoian na literatura portuguesa para enriquecerse cunha tradición literaria que consideran máis asumíbel; c) os que, sen seguir aquela nin esta tendencia, optan (para el máis acertadamente) por aproximarse ás literaturas célticas co fin de favorecer unha óptica creativa independente a respecto das dúas literaturas veciñas. Xa daquela me preguntei se propuña ler en gaélico as sagas célticas e se entendía que esa experiencia enriquecería a lingua literaria dun autor galego; ou se propuña lelas en castelán, ou en portugués. Ou talvez unha “boa tradución” ao galego desde o castelán ou desde o francés. Desde logo, a pouco que se entenda haberá de recoñecerse que a poesía e a narrativa non só son o desenvolvemento de contidos, o seu valor emocional e a súa disposición na liña discursiva. É fundamental o fornecemento dunha lingua literaria de calidade, propia desde logo, que debe ser alimentada nos mellores tetos dunha rica tradición. Na música das palabras e dos enunciados, nas cores dos conceptos, nas emocións que vehiculan os fonemas, aí toca neste texto Ramiro Fonte, aí.

Share

Lusofonía III: Ramiro Fonte

Ramiro Fonte«O debate que xirou arredor da normativa ortográfica arruinou esforzos, envelenou soños, e fixo descender a reflexión intelectual en Galicia a uns niveis alarmantes. No fondo, esta palpitante cuestión resolveuse como unha simple loita polo poder académico, e polos orzamentos dos que, ó parecer, ten dereito a dispor o galeguismo profesional. Unha lingua é demasiado importante para deixala en mans dos lingüistas, aínda ben máis unha lingua literaria. Pero, a forza de sermos xustos, tamén o é para deixala en mans dos literatos que ignoran os seus matices. Un dos paradigmas dos grandes creadores da prosa galega moderna, refírome á busca de modelos nos prosistas portugueses, deixou de ter vixencia. E, aínda menos mal, que un procura a ilusión de chegar a escribir un día unha prosa aceptable frecuentando eses escritores portugueses que, como Raul Brandão, percibe que están moi achegados a nós. De feito é o grande prosista do grupo da Renascença, o amigo insustituíble do Teixeira de Pascoães, o máis “galego” dos clásicos modernos lusitanos. […] Desconfiemos dos escritores que queren arranxar o mundo sen arranxar a sintaxe. Desconfiemos das grandes causas postas ó servizo de cobizas persoais e dun pésimo estilo […]»
Ramiro Fonte, Raul Brandão, A Nosa Terra, nº 1231, p. 25.

Esta coluna de Fonte é realmente lúcida. Se ben o debate lingüístico ocupou moito do esforzo intelectual dos vultos da cultura, estimo que foi inevitábel. No que á literatura toca, evidentemente porque non houbo en galego obras de altura incontestábel, exportábel e á vez “intrinsecamente galaicas” que evitasen falar de “cuestións menores” como a ortografía. A lingua literaria que tais obras ofrecerían sería tan abafantemente rica que ela soa soportaría a existencia do sistema literario e fundamentaría unha lingua galega respectábel a todos os niveis. A lingua non estaría nas mans dos lingüístas senón diante, nin nas mans dos literatos mediocres, que non alcanzarían a tocala. Así non habería tanto exame forense sobre a lingua, pois o seu pretixio como ferramenta sería evidente. Porque a lingua é ante todo unha ferramenta.

Por outro lado, a idea de procurar modelos literarios nos escritores portugueses non é irrisoria. Non tanto polo que poida interpretarse como imitación barata senón pola posibilidade de atopar neles solucións literarias (estilos, personaxes populares, visión do rústico, etc) que contribúan —por proximidade real— á creación de ambientes e estilos literarios que poidamos chamar nosos, e que non parezan como tantas veces a adaptación galega máis plana do que temos lido, producido ou traducido, en español.
Máis unha vez construír cultura é o repto principal, e a reflexión sobre o que se fixo ou o que deixou de se facer debe ocupar un lugar secundario. Porén, temos que asumir que cada un faga até onde as súas mans e o seu corazón lle permitan.

Share