E o mercado, Xavier?

Xavier Queipo: «Coido que o galego é unha lingua tan semellante ao portugués como o sueco éo do danés, e a ningún escritor sueco se lle ocorre escribir en danés nin viceversa. Pódeno ler, falar e mesmo poden autotraducirse, mais a ninguén (supoño que haberá excepcións) se lle ocorre mudar de sistema literario. Se cadra é porque teñen un estado propio…» [Sermos Galiza]

Podemos discutir as semellanzas lingüísticas, falarmos de sensibilidades particulares e de escollas persoais, mais o sector editorial galego, non só humilde senón emerxente desde hai unhas poucas ducias de anos, esmorece pola falta de mercado: «O sector editorial en Galicia, dende o 2008, ano no que acadou as súas maiores marcas de edición e facturación, sofre un retroceso no mercado interior» (Manuel Bragado en Miss Ideaspropias). Esta situación, que fai dubidar de se algunha editorial de libro galego ficará en pé dentro de tres anos, lévanos directamente a imaxinar un país en que importantísimos referentes culturais que pensabamos inmutábeis deixarán de existir. Será o mesmo o noso querido e humilde sistema literario cando os libros en galego de autores actuais realmente sexan difíciles de atopar? Que exemplo seguirán os alumnos con pruridos de escritor cando o galego sexa unha lingua rara para eles desde o ensino pre-escolar inencontrábel nas librarías dos centros comerciais? Importarán algo as escollas persoais daqueles que viviron a xuventude no século pasado, serán exemplo de algo para aquelas lectoras que consideran tan distante o franquismo como o romantismo? Teño moi claro que o castelán será a lingua principal, e que se converterá na lingua única se non aproveitamos o que resta de cultura galega como unha porta para o mundo lusófono. Seguindo esta última alternativa, que pasa agora perante a nosa casa como o derradeiro tren da xornada, unha nova oportunidade podería surxir para cultura galega, un marco de internacionalización que daría lustro aos milenarios tesouros que aínda o país conserva. Un contexto, en definitiva, onde a galeguice non resultase un estorbo, senón unha reconfortante viaxe ás orixes certas da lusofonía.

Share

Das críticas vas á boa crítica

Con demasiada frecuencia escóitanse críticas persistentes sobre varios sectores do sistema literario, como se quen falase descubrise un mal conxénito, unha pesada cruz coa que a súa sensíbel mente ou o seu sufrido talento tivesen que cargar desde a orixe dun seu magmático patriotismo. “Neste país só hai cinco verdadeiros poetas, como moito”, teño ouvido de veteranas plumas; “Os premios literarios están amañados, pois non pode ser que gañen sempre aquelas que gañan”, teño escoitado xa nin sei se en soños ou entre murmurios de última hora; “As editoras publican sempre os mesmos” ou “As institucións pagan as viaxes aos de sempre”, e afirmacións deste teor aparecen e desaparecen continuamente como aquelas variedades de nubes que estudamos na primaria, e que mostran a insatisfacción permanente daqueles que non toleran a sombra cando outros apañan un sol supostamente cegador.

Evidentemente, a crítica literaria non se salva da queima que promoven estas sulfúricas linguas: “Os críticos sempre eloxian as obras dos amigos”, ou “De min falou mal porque non me trata, e con alguén ten que xustificar a cota de críticas negativas do ano”, por exemplo. Non é fácil, como xa teño defendido, escribir libros nunha lingua con tan poucos lectores, vender libros en tan exiguo mercado e facer crítica sen medios de suficiente divulgación. Estamos a falar, amigos e amigas, de traballos que esixen unha entrega tamaña e que logo non dispoñen de boa pista para despegar. E mentres tanto esforzámonos, algúns que moito menos fornecen botan a lingua a pacer e sen contemplacións desprezan traballos que eles propios non son quen de facer nin dispondo de varias reencarnacións.

No entanto, temos que recoñecer que en ocasións os argumentos á hora de valorarmos as obras non son da altura que se require. Os parámetros deberían ser técnicos, e non basearse fundamentalmente en criterios de gusto persoal, ideoloxía, suposta caducidade dos xéneros ou irrenunciábel modernidade. Si é certo que estas cuestións poden aparecer nunha argumentación, mais debería ser, creo eu, en segundo plano e xustificando estratexias de maior calado que os meros caprichos do crítico. Porque se non non existirá un criterio digno de tal nome, e nada salvo o criterio propio constitúe a xustificación dunha crítica literaria. Ao mesmo tempo, por exemplo, pouco ou nada se valora a lingua literaria, e discursos por veces ben pobres, quer por falta de matices quer por apoiarse demasiado en referencias castelás, chegan a coroarse con premios que, nacendo para normalizar, converten en habitual unha temeraria desviación cultural.

Para finalizar, vouvos pór un exemplo do que é ter criterio, se me permitides a vaidade de contar unha anécdota da casa. Recentemente G. F., de doce anos, leu esta obra por prescrición docente: Chamádeme Simbad, de Francisco Castro. Despois de terlle dedicado á lectura tan só unha tarde, a súa concisa valoración foi a seguinte: “Gustoume moito, moito. Porque habendo tan poucos personaxes como hai, e tan poucos escenarios, mantivo a acción dunha maneira que non era capaz de parar de ler, nin sequera para ir ao baño. E iso paréceme un mérito moi grande”. Como vedes, aquí hai criterio, pois este lector sabe moi ben que as súas preferencias tenden á variedade de personaxes e escenarios; e ademais hai fundamentación técnica, pois explica claramente en que consiste a fórmula do autor e que tipo de éxito logra con esas ferramentas narrativas.

{Publicado en Praza Pública}

Share

III Encontro de novos escritores AELG (1/5)

[kml_flashembed movie="http://es.youtube.com/v/mExAzJ8t1pE" width="320" height="240" wmode="transparent" /]

O III Encontro de novos escritores da AELG, co epígrafe “Entre dous séculos”, comezou no Pazo de Mariñán coa mesa “Cartografías literarias do novo século”, coordinada por Mª Xesús Nogueira. Sobre o dito por Oriana Méndez, Mario Regueira e Rubén Ruibal tomamos nota do seguinte:
Oriana Méndez: “Estou cansa da idea do compromiso do escritor novo, pois non só os novos se comprometen”. Máis que xeracións ve inevitábel a formación de “redes de posicionamento común” ante as mesmas circunstancias históricas. Fundamentalmente o que existe como elemento aglutinador é un posicionamento político. “Desde unha parte da crítica valóranse moito as obras formalmente arriscadas”.
Mario Regueira: “Estamos afectados pola crítica excelente”. Critica o excesivo interese en etiquetar: moitas veces a etiqueta nace antes de que haxa tempo real e prudente para valorar as obras literarias. “Creo que as cousas verdadeiramente interesantes que se levan facendo neste país non as fixeron as chamadas xeracións literarias, senón grupos de persoas que decidiron intervir no sistema en momentos concretos, con independencia da súa idade, o seu estilo literario e tamén da norma ortográfica do galego que escolleron. Dalgunha forma isto representa un ponto intermedio entre o individualismo literario e o compromiso común, un ponto que non sempre está no mesmo lugar, senón que flúe e procura o seu espazo a cada momento”. Advoga pola independencia e máis pola responsabilidade ante a mala situación do sistema. “Temos moito en común con outras literaturas subalternas”, porque a nosa non pode desenvolverse con liberdade. “Estou canso da idea do compromiso do escritor”. Intervén Francisco Castro: Non cre que teñamos unha literatura subalterna senón que posuímos un sistema literario subalterno. “Temos un problema co país”: a xente non ten interese en ler en galego, e non importa que calidade se lle ofreza.
Rubén Ruibal: Non observa xeracións literarias difiníbeis. Ao tempo, si experiencias comúns, no caso dos seus coetáneos: a escola dos 70, a droga, o paro… Afirma que no teatro moitos críticos non se atreven a facer críticas negativas. E Paco Souto intervén: “A crítica non ten a trascendencia que debería a nivel social. Eu deixei de facer crítica de teatro por enfrontamentos coa xente do teatro.”

Alfredo Ferreiro / Tati Mancebo

Share

III Encontro de novos escritores AELG: o recital (5/5)

Este sábado acudimos ao Museo de Belas Artes da Coruña para presenciar o recital poético proposto no III Encontro de Novos Escritores organizado pola AELG. Despois de seguir co máximo interese os discursos e coloquios promovidos por uns intervinientes entregados a reflexións de fólego nas xornadas anteriores (e que referenciaremos aquí), o colofón do recital debeu sorprender a moitos. A mantedora foi Antía Otero e os artistas Estíbaliz Espinosa, María Lado + Lucía Aldao, García (Dios Ke Te Crew), Enma Couceiro, Celso Sanmartín e O Leo (por orde non de actuación senón de aparición no vídeo seguinte). Sen dúbida existía un interese por parte da organización en que puidésemos desfrutar da grande variedade de formatos existente para o poético na actualidade. O resultado foi un espectáculo fresco e penetrante, que fixo que sintamos orgullo de pertencer a un colectivo de creadores permeábeis socialmente e comprometidos coa mellora continua do seu talento.[kml_flashembed movie="http://es.youtube.com/v/6uckMbslq8M" width="320" height="240" wmode="transparent" /]

Share