Alfredo Ferreiro, Críticas e referências, Narrativa

Sobre a triloxía “Evanxélica memoria”, de Xavier Alcalá

A noite acesa de Xavier Alcalá

“Eu cando vexo isto digo:
canto amor e canto odio”
M. Molares (testemuña)

Xavier Alcalá na súa casa da Coruña - Fot. de Alfredo FerreiroA finais dos 90 don Manuel Molares Porto, ancián da igrexa de Ares, contactaba con Xavier Alcalá para comunicarlle o interese da comunidade evanxélica en publicar a heroica xesta que viña de protagonizar no século XX. Procuraban un rapsoda inspirado que elevase o seu pasado recente a rango de arte, para facilitar deste modo a lembranza e a reflexión sobre os esforzos tamaños que só pola fe inquebrantábel no Amor tiña logrado realizar a comunidade. Os acontecementos do pasado, convertidos en literatura, pasarían de ser reais a seren verdadeiros. Porque a Verdade, inapreensíbel racionalmente dos infinitos puntos de vista que a completan, só pode ser mostrada integralmente da perspectiva artística.

Deste modo naceu “Evanxélica memoria”, a triloxía que integra as novelas Entre fronteiras, Nas catacumbas e Unha falsa luz. A dura represión sufrida por unha personaxe principal vertebra a creación dun mundo literario riquísimo en matices universais. Resultan eficientemente tratados todos os aspectos humanos que xorden incontestábeis en situacións vitais extremas: a explosión do levantamento militar do 36, as descricións da guerra no frente e a batalla cotidiana nas vilas tomadas pola senrazón fundamentalista dos novos poderes. Isto descríbese, ademais, tanto no nivel microsocial da vida vilega canto no nivel macropolítico do “nacional” e do internacional.

En opinión de Xavier Queipo esta narración está caracterizada pola excentricidade. Con efecto, está desenvolvida dun punto de vista, o dos evanxélicos, que implica unha rotunda posición de periferia social. Os crentes evanxélicos son de certo modo para os franquistas os xudeus que o nazismo masacrou aparentemente por razóns relixiosas. Porén, a razón fundamental nos dous casos debeu ser a independencia ideolóxica que mostraban, e que impedía que se comprometesen coas novas regras político-relixiosas impostas. Resulta evidente que os evanxélicos, por moi apolíticos que se mostraren, non podían comungar co status quo, tanto no senso real canto no figurado. É esta independencia irrenunciábel, nacida dunha vida espiritual que promove a relación directa do crente coa divindade, sen mediación de intérpretes autorizados, a que provocou que as actitudes evanxélicas fosen interpretadas polo maniqueísmo integrista como unha rebeldía intolerábel.

É a triloxía “Evanxélica memoria” unha narración relixiosa? Si. Política? Tamén. Apolítica? Evidentemente. Documentación da Evanxélica memoria - Fot. de Alfredo FerreiroAtea? É claro. Todo isto e moito máis, e non só porque as personaxes nos presenten un mosaico vivencial desde inúmeros puntos de vista, senón porque a mestría do escritor logra que a el mesmo, no relativo á intentio auctoris, o radiquemos nun punto equidistante respecto desa diversidade ideolóxica. Logra deste modo un efecto que só as grandes plumas teñen ao alcance: resaltar através do discurso unha profunda reflexión sobre o humano. Algo que a literatura simplemente comercial non atinxe mediante a descrición groseira de catástrofes e vexacións, co único propósito de impactarnos na distancia curta.

Alcalá revélase comprometido coa verosemellanza na construción das personaxes, sen eludir nunca a función encomendada de rapsoda. Aquí é onde mostra respecto polo histórico, que funciona como apoio dunha ficción desenvolvida con sinxeleza e pulimento, sen costuras á vista e superposta a unha frondosa ramificación de datos reais, froito da investigación rigorosa. Canto ao estilo, preséntase rico en vocábulos e estruturas sintácticas, cunha versatilidade que sen dúbida o converte nun dos referentes actuais da mellor lingua literaria.

No plano estritamente divulgativo, non queremos esquecer o interese da nova web do autor (http://xavieralcala.org), un espazo con información sobre a obra literaria que inclúe unha novidade sorprendente: un making of sobre a triloxía con datos sobre as fontes (testemuñas, documentos) e o proceso creativo persoal.

A. F.

Nota: Esta crítica foi publicada en Protexta 05 (inverno ’07/08).

Share

5 thoughts on “Sobre a triloxía “Evanxélica memoria”, de Xavier Alcalá

  1. me podes dicir como se pon un video. se podes dimo cun comentario na seguinte páxina zisa.blogaliza.org. Moitas grazas.

  2. me podes dicir como se pon un video. se podes dimo cun comentario na seguinte páxina zisa.blogaliza.org. Moitas grazas.

Comments are closed.