Poesía & Ciencia

O 28 de outubro celebrouse no Teatro Rosalía de Castro un recital insólito. Participamos nel Marica Campo, Emma Couceiro, Estibaliz Espinosa, Manuel Rivas, Xavier Seoane e quen isto escribe. Presentou Lucía Aldao. Acompañou con música e cancións Guadi Galego, Guillermo Fernández e Xabier Díaz.
Foi algo moi especial, segundo o sentir do público e os participantes. Para min foi inicialmente un reto proxectar a intervención a pensar en termos de ciencia e poesía, e ao tempo algo que viña ao fío do meu último libro. A proposta era recitar algo de outro autor e algo propio en que cohabitase nun mesmo tema a visión poética e a científica. A miña intervención constaba dos seguintes textos:

«Obrigado, Lucía.
Boa noite, amigas e amigos.

Na miña intervención tentarei introducirvos no ambiente da fábrica. Ese lugar onde os mitos e os ancestrais oficios do metal conviven cos últimos avances da mecánica, da electrónica, da química e da informática.

Un espazo en que a ciencia pura se aplica ao vello metal aquecéndoo a 1300 graos, movéndoo a 80 Km/h, moldeándoo cunha precisión de décimas de milímetro para logo arrefecelo bruscamente procurando no contraste unha harmonía do duro e do brando.

Un espazo en que a ciencia pura se completa coas inmensurábeis impurezas das emocións diarias, das necesidades persoais e colectivas, é dicir, con toda a humanidade que unha máquina colosal precisa para existir.

De CASIMIRO DE BRITO (Algarve, 1938), A FÁBRICA (1976)

Ondas tumultuosas, a fábrica flutua, é um barco negro.
Ondas em cólera, roucas, sangrentas, a fábrica flutua.
É um barco negro, um pátio corrompido.
Um barco medieval dentro da cidade.

Eis a fábrica, barcaça podre e velha -eis um porão obscuro,
húmido como as entranhas de um réptil- eis
a usura: tem argolas de ferro surdo, pó, ferrugem,
que pendem na madeira podre de suas paredes, sombra e limite
da morte submersa e anónima; tem fendas no íngreme chão
onde se arrastam ossos e músculos, mínimos desejos, um grão
de revolta -por onde já nem quase um invisível fio de esperança
se movimenta com seus membros esfacelados, cronometrados
pelo ritmo dos motores, pela grave engrenagem
dos mecanismos inflexíveis da exploração.

A fábrica é um barco antigo arrastando-se por oceanos de suor
e mais-valia. Um barco-túmulo dissolvendo o ar do tempo, a
respiração. Um ritmo de si mesmo perdido, um lobo á deriva.
Encostado à polícia, a leis caducas, ao medo plantado
entre um homem e outro homem. Na fábrica porém
ainda se respira: entre os motores e o silencio
desta humanidade
a luz ainda se desenvolve, a revolta.

De ALFREDO FERREIRO, FRAGUA (do libro Metal central, 2009).

No vapor do aceiro
que por todo se estende
ascenden as almas
de escuálidos paxaros.
Naceron nas maos sudorosas
do entardecer,
cando unha cadea
de corazóns atinxía
unha calor volcánica.
Cando o espazo ardía
na lareira dos sentidos.
Era a festa dos gritos,
a roda dos pés ardentes
sobre a prancha cincada
das horas:
unha febre que a noite
non conseguía enmudecer.

A vida neste lugar
ten as súas regras,
gobérnase pola combinación
de engrenaxes e fantasmas.
Son forzas contrarias
trenzadas polo acaso,
unha singular e perversa
protuberancia do mundo
que só en catividade se reproduce.

SIMBIOSE (do libro Metal central, 2009).

Hai moito máis
que as tripas do animal
autodevorándose.
O cubil do monstro
é un lugar de encontro.

No seu ventre Xonás
traballa cada xornada
para logo retornar
no milagro incesante.
Atónitos visitantes
reparan en hostes de mecánicos
con pinturas de guerra,
á espreita,
a limparen ferramentas
camuflados nas sombras da máquinas.

A besta é inmensa,
e exixe de nós
intercambios de calor,
suor e aceites.
Todos semellamos parasitos seus,
convidados a quen ofrece
bebermos o noso sangue.

Ela precísanos:
o ferro, como a pedra,
troca dureza por calor.
Mais o amor
é o único circuíto
cerrado de enerxía.»

Share

Metal central: unha crítica de Xulio L. Valcárcel

metalporxvalc3 «Non é sinxelo concebir e elaborar un libro de poemas unitario en si mesmo. Unitario non como suma conexa de textos que responden a un marco temporal, a unha situación persoal concreta ou a ideas ou pensamentos recurrentes; senón unitario desde a orixe, integrado o libro como un todo. Esa impresión domina ao rematar a lectura de Metal central (Espiral Maior 2009), de Alfredo Ferreiro, que recibiu a Mención de Honra do premio de poesía Xosé María Pérez Parallé.

Falamos de impresión porque é posíbel que o autor non se prantexase ab initio ese desenvolvemento e que fose a propia dinámica interna da creación a que propiciase esa unidade, tanto temática como estilística. O certo é que Alfredo Ferreiro aproveitou unha coxuntura biográfica, en principio irrelevante, para escribir un texto singular, tanto no enfoque como nos contidos.

Comenta Álvarez Cáccamo no prólogo a coincidencia entre título, liña argumental e apelido do autor. Quizais se remonte, inconsciente arriba, a un devanceiro esquecido que aflora de novo nas palabras e nos labios de Alfredo para, nunha alquimia máxica, fundir o metal e convertilo en poema. Outro Ferreiro ilustre, de nome Celso Emilio, dicía que na antiguedade os ferreiros eran venerados como posuidores do lume sagrado e transformador.

Certamente, abondosa é achega que o mineral fundido deixou na arte. Velaí a Fragua de Vulcano, de Velázquez: a incandescencia fustiga a quen a contempla, mestura de drama e beleza. O ferreiro é un deus semiespido que moldea ao seu antollo o metal que sen a súa intervención ficaría indomábel.

Se na mitoloxía romana o chamaron Vulcano, fillo de Xúpiter e de Xuno, home de Venus, na mitoloxía grega chámase Hefesto. Home de Venus, dicimos, porque á deusa do amor, a beleza e a fertilidade, acáelle ese contraste de forza e de virilidade necesarias.

Luminoso no escuro > Onde estaba a famosa fragua, na que traballaban cíclopes e xigantes? Disque en Sicilia, baixo o Monte Etna, ou baixo a illa Eólea, no mar Tirreno. Quen sabe. Cíclopes e ferreiros tiñan o sol, o circo solar, como atributo. Se o cíclope se representa cun só ollo no centro da fronte, os ferreiros protexíanse cunha especie de parche.

Alfredo Ferreiro remítenos en Metal central a un mundo inquedante, luminoso no escuro, hermético, no que loitan a frialdade e o lume en tensión extrema. A dificultade do empeño, felizmente superada, radicaba en atopar poesía onde habitualmente non se ve, aínda que a haxa, como Ferreiro demostra co seu brillante e ben contruído poemario. Parece que ninguén se decatara até agora que a rutina, os martelos, o tic-tac constante, o formigón, agochan un ramalazo estraño, son sensíbeis, teñen vida.

Como o tritón que agoniza entre a grisalla, ou o estertor —humanizado— de máquinas e bielas, o metal late, vive e desaparece. Podémolo recoñecer pola vibración, pola queixa, pola respiración. “As máquinas que por fin / un día paran / parecen voltar ao paraíso / pesado e puro / da vida mineral”. Porque nós mesmos somos metal, “do metal central do mundo”.

xulio@xulio.e.telefonica.es»

Publicado en El Ideal Gallego, en 13/09/2009

Share

Metal central na Feira do libro da Coruña

portada-metal-central-copiaDía 3. Luns
18.00 A feira dos nenos. Contacontos musical: Historias da fraga encantada, con Fátima e Servando Barreiro.
19.00 Presentación do libro O trasmundo de Antioquia, de Rafael Laso, publicado por Edicións Do Cumio. Xunto co autor, participará no acto o representante da editorial Cándido Meixide.
19.30 A escritora Elisa Vázquez de Gey asinará exemplares do seu libro La princesa de Kapurthala, puiblicado pola Editorial Planeta.
19.30 Os escritores Xulio Valcárcel (Lúa de xemas frías. Antoloxía de poesía mapuche), Alfredo Ferreiro (Metal central) e Luís G. Soto (O espíritu da letra. Nove achegas filosóficas a textos literarios), asinarán exemplares dos seus libros, publicados por Edicións Espiral Maior.
20.00 Conferencia do profesor Xesús Alonso Montero arredor dos seus libros máis recentes: Cartas de republicanos galegos condenados a morte (1936-1948), publicado por Edicións Xerais de Galicia e Ramón Piñeiro ou a reinvención da cultura galega, publicado pola Editorial Galaxia.
21.00 O escritor Xavier Alcalá, presenta o seu libro Habana flash, publicado pola Editorial Nowtilus. Acompañarán ao autor os prologuistas das edicións en castelán e galego do libro, Marcelino Fernández Mayo e Francisco Fernández Naval.

Share

Nova crítica de Metal central

Xosé Manuel Eiré adianta a crítica que publicará n’ A Nosa Terra: «[…] Porque por riba da variedade de ecos que resoan na lectura dos versos de Alfredo Ferreiro, o que mellor grabado me ficou na memoria foi a figura do máxico alquimista. Alfredo Ferreiro exerce diso, de máxico e de alquimista. Como os magos, procura as esencias esprirituais do material. Como alquimista, do material afánase en extraer as esencias espirituais. De xeito que o poeta, porque este máxico e alquimista escribe as fórmulas na arquitectura nouménica da palabra feita poesía libre, se constitúe en punto de encontro. De xeito que o poema se constitúe nun xeito de filosofía humana elaborada desde os adentros do frío material visto desde a perspectiva inquisidora de quen non só traballou con el senón que quixo achegarse a el en trascendencia comunicativa e explicativa. […]»(Ler adianto completo en Ferradura en tránsito)

Share

Segunda crítica de Metal central

«[…] Obra forjada com férreo labor – nascida, aliás, de uma árdua experiência pessoal do poeta, que durante quatro anos conheceu de perto a “grande caldeira / de ruído e de sombras” – , Metal central consolida Alfredo Ferreiro como um autor capaz de desenvolver um projeto ambicioso de forma consistente, algo notável sobretudo pela solidez que atravessa a obra: os diversos poemas do livro articulam-se e operam juntos, como azeitadas engrenagens de um livro-máquina. Recusando o fragmentário, o poeta fabrica versos que, ásperos e agudos, traspassam e cortam a fundo a nossa metálica – porque humana – carne.» (Ler artigo completo de Henrique Marques-Samyn)

Share