O sentido dun final, de Julian Barnes

O sentido dun final, de Julian Barnes (Rinoceronte)Antes de falar de literatura quixera facer unha reflexión sobre o soporte d’ O sentido dun final, de Julian Barnes, na edición de Rinoceronte Editora (2012): o deseño da capa, austero ou declaradamente minimalista en salmón e branco brillante con tipos en negro, resulta elegante e permite intuír que o fundamental está no seu interior, sen tentar cativarnos por pretendidas alegorías visuais; o papel interior, Offset editorial óso Torras de 80 g. e o tipo Adobe Garamond Pro 13/15 confiren unha combinación que produce unha sensación de calidez e nitidez moi agradábel; a impresión e a encadernación de Sacaúntos Coop. Gráf. son impecábeis, o que lle dá ao que entendemos un simple fresado solidez e maleabilidade a un tempo, facto ao que sen dúbida axuda que o libro non chegue ás 200 páxinas.

A tradución do inglés de Xesús Fraga non poderá ser valorada por quen non coñece o orixinal para comparar. No entanto, o resultado en galego é un texto que se deixa ler con total fluidez, é dicir, que cumpre sobradamente o cometido de permitir unha lectura que nos fai esquecer que estamos perante unha tradución. Ao tempo, as grallas que ao editor sempre se lle escaparon cóntanse cos dedos dunha man e aínda sobra dedos. Por todos estes motivos, o libro como obxecto de papel destinado á lectura merece o cualificativo de sobresaliente, sen lugar a dúbidas.

O que me resulta obscuro é o sentido da novela contemporánea. Estamos ante un autor de recoñecido prestixio e unha obra que recibiu o Man Booker Prize en 2011. Non precisa da miña aprobación para triunfar no mercado internacional, evidentemente, mais non por iso vou deixar de opinar sobre o sentido que poda ter escribir unha novela como esta. Vexamos: o protagonista é un xubilado que, frustrado no plano amoroso, tenta imaxinar se unha antiga noiva pode chegar a ter un interese renovado por el agora que entraron na terceira idade, despois de que na xuventude o tivese abandonado polo seu mellor amigo; no medio dun disimulado coqueteo o que descobre é que a nai da pretendida chegou a ter un fillo co amigo de ambos, para sorpresa maiúscula do protagonista. Este é «o sentido dun final», e a xustificación dunha novela. Ben, hai que recoñecer que está ben escrita, cun estilo tan lubricado que a lectura corre case sen darnos conta. Entendo que a moita xente esta narrativa debe gustarlle, sobre todo a aquela que non desfruta dos finais «felices», «previsíbeis» ou «clásicos», nos que os esforzos e as penalidades, cando ben asumidos, levan o protagonista a algún tipo de merecido premio, mais a min resúltanme estas estruturas narrativas unha espionaxe permitida nunha vida vulgar. Eu boto en falta unha intención de mostrar un sentido da vida, o que debe vir a demostrar, pola miña parte, que non debo ter unha perspectiva realmente contemporánea. Se cadra a solución simplemente estea na procura dun psicólogo literario para min e na recomendación da lectura desta novela para a maioría dos lectores.

Agradezo, en definitiva, a Rinoceronte que nos pouse na man o mellor da literatura contemporánea, e ademais que o faga nun formato físico que tan boas experiencias táctiles e visuais proporciona.

Share

Fantasmas de luz, de Agustín Fernández Paz

Fantasmas de luz, de Agustín Fernández Paz, é en primeira instancia unha homenaxe literaria ao cinema. Isto é fácil de argumentar para calquera que teña reparado nas continuas citas de guións cinematográficos sementadas oportunamente por toda a novela, no apéndice final que referencia con ficha completa as obras homenaxeadas e noutras estratexias narrativas máis sutís. Entre elas o paralelismo establecido entre o paso dunha xeración á categoría de clase pasiva do mesmo modo que son “xubilados” os salóns de cinema da cidade ante as necesidades especulativas dunha nova época empresarial.
No entanto, un sentido profundo subxace no paralelismo entre literatura e cinema. Son ambas artes que se apoian na narración, esa disposición dos contidos na liña temporal dos acontecementos, e na poesía, ese outro paradigma en que o tempo se pára e o espazo se amplía até o infinito, deixando florecer a descrición atemporal e o sentimento; son ambas artes do argumento, do ritmo, das emocións que provocan en nós o rexeitamento e a catarse, a burla sacrílega e o panexírico máis sentido.
Mais aínda unha liña máis profunda une a literatura e o cinema, e é aquela que vencella as artes todas nunha característica que, coñecida ou non, reivindicada ou non, aceptada ou oculta expresa o sentido último da arte: a procura da verdade a través da beleza. E non estou a falar dunha beleza convencional, un estándar que nos produce saliva na boca até que temos que tragar e non podemos evitar dicir “Que lindo!”; estou a falar de algo aínda máis profundo, algo que non se pode explicar cientificamente, algo que non se pode describir con rigor positivista, algo puro, anterior a calquera racionalidade.
Trátase probabelmente dunha percepción da harmonía universal que se manifesta a partir de pequenas secuencias do noso humano mundo, como o sentido do último aloumiño entre amantes que se despiden, dun sacrificio non pedido, dun recoñecemento xusto que por fin un día chega e inunda o corazón. Son esas pequenas secuencias da vida dos insignificantes humanos que, cando maxistralmente recriadas polos artistas, aparecen cargadas de significado profundo, e nos revelan, a partir de pequenos tranches de vie, os mecanismos polos que o universo funciona e o combustíbel que na realidade fai a roda xirar.

«Si, o cine non era a vida, xaora que non. Mais dalgún xeito, aquelas historias e aqueles fantasmas de luz axudaban a entendela e enchían de esperanza o corazón.» [Agustín Fernández Paz, Fantasmas de luz, Edicións Xerais, 2011]

Nota: A edición conta cunhas extraordinarias ilustracións de Miguel Anxo Prado.

Share

Premios Xerais 2012: as entrevistas

Máis un ano tivemos a honra de colaborar na emisión e gravación dos Premios Xerais, onde non faltaron nin a celebración fraterna da nosa literatura nin a reivindicación dun apoio institucional digno para a cultura do país, que con explícitas palabras para os políticos presentes se está a facer recorrente e que sempre resulta amplificado por entusiasmados aplausos. Así mesmo, como noutras convocatorias improvisamos una serie de breves entrevistas a premiados, xurados, organizadores e asistentes, as cales ofrecemos aquí aglutinadas.

 

Share

A NOVELA morreu. Viva a NOVELA!

«Desde hoxe e até pasado mañá pode seguirse en directo FOCUS 2011 O libro mañá: o futuro da palabra escrita. Sorprende en principio que só sexamos 15 os espectadores ás 11:20 da mañá pero claro, se non podes participar, xa non digo enviar preguntas que reciban respostas, senón gozar dunha canle de comunicación entre os interesados, o streaming non ten tanta graza e resulta máis simple agardar a que remate e recibir as opinións das testemuñas directas que recollan o que lles pareceu máis interesante ou as conclusións que lles suscitou o encontro a través de hashtags e blogues.

Moitos queixámonos de que non recibimos información suficiente dos medios, arrepiante o caso das últimas protestas gregas, queixámonos de que os medios non fan o seu traballo, queixámonos de que os conferenciantes nos foros internacionais non elaboran análises cientificistas sobre os distintos aspectos da evolución cultural, senón que simplemente xustifican ou condenan situacións en función do lobby que representan.

E só somos 16 agora os que estamos a seguir o debate na UNESCO sobre o futuro da palabra escrita? Pois o futuro está claro entón, e coincide co que eu penso, que o cambio dunha “lectura profunda” a unha lectura fragmentaria” do que tanto se fala non é tal, que o que está a pasar é que estamos a deixar de ler. Si, lemos moito máis que hai anos os que pasamos moitas horas diante dun ordenador mais, ou moito me equivoco, ou a lectura lineal, letra tras letra, está en franca decadencia, aínda que a maioría da xente non o perciba: un mercado insustentábel, novas narrativas que queren deixar de ser simples experimentos, confluencia de dispositivos, xéneros, formatos. A nova literatura son as moitas vidas, os moitos personaxes que cada individuo vai vivir dun modo cada vez máis realista. Pero alguén pensou algunha vez que a novela escrita con caracteres, era un xénero perfecto, que atopou o canon hai uns cantos séculos e que, suxeita a actualizacións temáticas e formais, era realmente un formato eterno? Que era a mellor representación inmaterial dunha historia? Non haberá ninguén tan iluso, non? Porque o que está a vir e veña, seguirá a ser novela sempre que sigamos a chamala así.

Uau! 24 espectadores ás 11:45 AM!» [Vía Tati Mancebo]

Share